Sunday, 29 March 2020

હબલ કોન્સ્ટન્ટ: કુછ તો ગરબડ હૈ - બ્રહ્માંડ ધાર્યા કરતા વધારે ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે

તાજેતરમાં રોયલ એસ્ટ્રોનોમીકલ સોસાયટીની માસીક જર્નલમાં એક નવો અભ્યાસ લેખ પ્રકાશીત થયો છે. જે બતાવે છે કે બ્રહ્માંડની આપણી સમજમાં ક્યાંક કંઇક ખૂટે છે. સીઆઈડીની ભાષામાં કહીએ તો, 'કુછ તો ગરબડ હૈ. આ ગરબડ શું છે. તેને એક વિસમી સદીનું ભૌતિક શાસ્ત્ર ઉકેલી શકશે ? આ બધા સવાલોનાં ઉત્તર વૈજ્ઞાાનિકો શોધી રહ્યાં છે. આપણા બ્રહ્માંડમાં આપણી સમજમાં ક્યાં ત્રુટી છે ? આપણે બ્રહ્માંડ વિશે શું નથી જાણતા ? ભૌતિક શાસ્ત્રનાં સ્ટાન્ડર્ડ મોડેલમાં ક્યાં ઉણપ છતી થાય છે ? સવાલ ઘણા બધા છે. એના ઉત્તર હવે આધુનિક ઉપકરણોની મદદથી કોસ્પ્રોલોજીસ્ટ શોધી રહ્યાં છે. આજની તારીખે વૈજ્ઞાાનિકો માટે સૌથી મોટી પઝલ કે સમસ્યા ડાર્ક મેટર અને ખાસ કરીને 'ડાર્ક એનર્જી' સ્વરૂપે છે. બ્રહ્માંડનું આપણું જ્ઞાાન આધુનિક સમસ્યા ઉપર શું કહે છે ? એક નજર ભૌતિક શાસ્ત્રનાં ચશ્મા પહેરીને, બ્રહ્માંડ રચના ઉપર નાખી લઇએ.

કુછ તો ગરબડ હૈ !

વિસમી સદીની શરૂઆતમાં ભૌતિક શાસ્ત્રીઓને લાગવા માંડયું હતું કે 'બ્રહ્માંડને સમજવા માટેનું 'સ્ટાન્ડર્ડ કોસ્મોલોજીકલ મોડેલ'' લગભગ સંપુર્ણ છે. સમય જતાં એમાં પણ કેટલાંક ફરક દેખાવા લાગ્યા કારણ કે નવા અવલોકનો કંઇક નવી દીશા સુચવતા હતાં. આપણાં સ્ટાન્ડર્ડ કોસ્મોલોજીકલ મોડેલ પ્રમાણે બે તૃતિયાંશ એટલે કે ૬૬% બ્રહ્માંડ ડાર્ક એનર્જી વડે ભરાયેલું છે. જેનાં કારણે બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ થઇ રહ્યું હોવાનું વૈજ્ઞાાનિકો માને છે. બ્રહ્માંડનો ચોથો ભાગ એટલે કે લગભગ ૨૫ ટકા હિસ્સો 'ડાર્ક મેટર' વડે રચાયેલો છે. ડાર્ક મેટર બ્રહ્માંડનાં બદલાવ કે ઉત્ક્રાંતિ સાથે સંકળાએલ હોવાનું વૈજ્ઞાાનિકો માને છે. આપણે જે ઓપ્ટીકલ એટલે કે પ્રકાશીય ઉપકરણ વડે બ્રહ્માંડનો પ્રકાશીત કે દ્રશ્યમાન હિસ્સો જોઈ રહ્યાં છીએ એ તો માત્ર બ્રહ્માંડનો સામાન્ય પદાર્થ એટલે કે ઓર્ડીનરી મેટર છે. આ પદાર્થ વડે ગ્રહો, તારાઓ, તારા ગુચ્છો, આકાશગંગા વગેરેની રચના થયેલી છે.

બિગબેંગ એટલે કે બ્રહ્માંડ સર્જનની 'મહાવિસ્ફોટ' નામે જાણીતી થિયરી બતાવે છે કે બ્રહ્માંડ સર્જનની શરૂઆતની થોડી મિનીટો છોડી દઇએ ત્યારથી બ્રહ્માંડ ચારેયદિશામાં વિસ્તરતું જાય છે. બ્રહ્માંડ વિસ્તરણની વાત આપણને વિસમી સદીમાં એડવિન હબલ દ્વારા સમજાવવામાં આવી હતી. બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ જે ઝડપે થઇ રહ્યું છે તેની આંકડાકીય માહિતી હબલ કોનસ્ટન્ટ તરીકે ઓળખાય છે. એડવિન હબલનાં સમયમાં બ્રહ્માંડનાં વિસ્તરણની જે ઝડપ માપવામાં આવી હતી એ ઝડપ અને, આધુનિક પ્લાન્ડ સેટેલાઇટ, જેને યુરોપીયન સ્પેસ એજન્સીએ ભ્રમણ કક્ષામાં ગોઠવ્યો છે. તેણે મેળવેલ હબલ કોન્સ્ટન્ટનું મુલ્ય અલગ અલગ છે. જો મુલ્ય એક સરખું રહે તો જ તેને 'કોન્સ્ટન્ટ' એટલે કે 'અચળ' સંખ્યા કહેવાય. તેમાં ફેરફાર થાય કે આંકડાઓ ચલીત થયે રાખે તો તેને યુનીવર્સલ કોનસ્ટન્ટ કહેવાય નહીં. આખરે આપણી ગણતરીમાં ભુલ છે કે આપણાં અવલોકનોનું અર્થઘટન બરાબર થઇ રહ્યું નથી ?


હબલ કોન્સ્ટન્ટ: બદલાતો જાય છે

બ્રહ્માંડની આપણી સમજમાં જ્યાં થોડીક ગરબડ લાગે છે. એ વિસ્તાર એટલે બ્રહ્માંડનાં વિસ્તરણની ઝડપ દર્શાવતો અચળાંક એટલે કે 'હબલ કોન્સ્ટન્ટ'. પ્લાન્ક સેટેલાઇટ દ્વારા વૈજ્ઞાાનિકોએ હબલ કોન્સ્ટન્ટ માટે મેળવેલ વેલ્યુ છે: '૪૬,૨૦૦ માઈલ પ્રતિ કલાક. એટલે કે બ્રહ્માંડનો દસ લાખ પ્રકાશ વર્ષ જેટલો વિસ્તાર દર કલાકે ૪૬,૨૦૦ માઇલ જેટલો વિસ્તરી રહ્યો છે. બીજી બાજુ 'સીફેઇડ'' નામનાં પલ્સાર એટલે કે પલ્સેટીંગ સ્ટારનાં તરંગો ઝીલીને બ્રહ્માંડનાં વિસ્તરણનો અચળાંક કાઢવામાં આવે તો તેનું મુલ્ય થાય છે. ૫૦,૪૦૦ માઈલ પ્રતિ કલાક એટલે કે બંને આંકડા વચ્ચે ૪,૨૦૦ માઈલ પ્રતિ કલાકનો તફાવત છે. જે ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ દસ ટકા જેટલો મોટો તફાવત કહેવાય.
અહી બે સંભાવના પેદા થાય છે. જો પહેલો આંકડો સાચો માનીએ તો, અર્થ એ થયો કે આપણે છેલ્લાં દાયકાઓમાં બ્રહ્માંડમાં અતિશય દુર આવેલ આકાશગંગા કે અવકાશી પીંડનાં અંતર એટલે કે 'ડિસ્ટન્સ' ગણવામાં ભુલ કરી રહ્યાં છીએ. અથવા બીજી સંભાવના જોઇએ તો, આપણી સમક્ષ નવું વૈજ્ઞાાનિક મોડેલ ઉભું છે. જે બતાવે છે કે બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ કોઈ એક ચોક્કસઝડપે નહી પરંતુ ધાર્યા કરતાં વધારે ઝડપથી થઇ રહ્યું છે. ભૌતિક શાસ્ત્રની ભાષામાં વેગમાં થતો ઉત્તરોત્તર વધારો પ્રવેશ એસેલહેશન તરીકે ઓળખાય છે. બ્રહ્માંડ વિસ્તરણનાં પ્રવેશનો આંકડો પણ હવે વધી રહ્યો છે. વિસમી સદીમાં આ સમસ્યા જોવા મળી હતી. જેને વૈજ્ઞાાનિકો 'ક્રાઈસીસ' તરીકે ઓળખતા હતાં. આ ક્રાઈસીસ પાછળ વૈજ્ઞાાનિકો રહસ્યમય ડાર્ક એનર્જીને જવાબદાર ગણી રહ્યાં છે.
હવે આ સમસ્યાનાં મુળમાં જવા માટે, વૈજ્ઞાાનિકો પ્રવેશનો દર જેટલો બને એટલો વધારે ચોકસાઇથી માપવા માંગે છે. છેલ્લાં દસ વર્ષથી પ્લાન્ક સેટેલાઇટ, બ્રહ્માંડ સર્જન સમયે પેદા થયેલ કોસ્મીક માઈક્રોવેવ બેક ગ્રાઉન્ડ રેડિયેશન માપી રહ્યાં છે. જેને સરળ ભાષામાં બ્રહ્માંડ સર્જન સમયે પેદા થયેલ ઇકો અથવા પડઘો કહી શકાય.

બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ થઇ રહ્યું છે

બ્રહ્માંડને યોગ્ય પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવાનું કામ ૨૦મી સદીમાં શરૂ થયું. ૧૯૨૫માં અંતરીક્ષમાં દેખાતાં પ્રકાસનાં ધબ્બા જેવી નિહારીકા એટલે કે 'નેબ્યુલા'ને સમજવાની કોશીશ એડવિન હબલ નામનાં ખગોળશાસ્ત્રીએ કરી હતી. તેણે જોયું કે નિહારીકામાંથી આવતાં પ્રકાસનાં તરંગોમાં લાલ રંગ તરફનાં તરંગોનો પટ્ટો થોડો સંકોચાયેલો જોવા મળતો હતો. સમગ્ર બ્રહ્માંડમાં પ્રકાસની ઝડપ અચળ માનવામાં આવે છે. દ્રશ્યમાન પ્રકાસની રચના કરનાર સાત રંગો જે 'મેઘધનુષ્ય'માં જોવા મળે છે. તેની તરંગ લંબાઈમાં ફેરફાર થતો જોવા મળે છે. ઘટનાનું તારણ કાઢતાં એડવિન હબલે કહ્યું કે જે નિહારીકા આપણા કરતાં દુરની દિશામાં જઇ રહી છે. તેમાં લાલ રંગનાં તરંગોમાં બદલાવ કે શીફ્ટ જોવા મળે છે.
૧૯૨૭માં બેલ્જીયમનાં પાદરી અને ભૌતિકશાસ્ત્રી જ્યોર્જીસ લામિત્રે આ પ્રકારની રેડ શિફ્ટની ઘટના દુર આવેલી આકાશગંગાનાં પ્રકાસનાં વર્ણપટમાં જોઈ હતી. બંને વૈજ્ઞાાનિકો એકબીજાથી સ્વતંત્ર રીતે અલગ અલગ દિશામાં બ્રહ્માંડનો અભ્યાસ કરી રહ્યાં હતાં. જ્યોર્જીસ લામિત્રે પણ સારાંશ કાઢ્યો કે આકાશગંગા આપણાથી દુરની દિશામાં ભાગી રહી છે. છેવટે ૧૯૨૯માં એડવિન હબલે સ્વતંત્ર રીતે જાહેર કર્યું કે બ્રહ્માંડ બધી જ દીશામાં ધીરે ધીરે વિસ્તરી રહ્યું છે. એટલે કે બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ થઇ રહ્યું છે ! બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ શા માટે થઇ રહ્યું છે ? તેની પાછ કયુ પરીબળ કામ કરી રહ્યું છે ? તેની જાણકારી એડવિન હબલને હતી નહીં.
૧૯૬૫માં એસ્ટ્રોફીજીકલ જર્નલમાં બે રિસર્ચ પેપર પ્રકાશીત થયાં. પ્રથમ પેપર પ્રિન્સ્ટન યુની.નાં ચાર વૈજ્ઞાાનિકોનું હતું. જેમમે બિગ બેંગ સમયનાં બ્રહ્માંડનાં તાપમાનની ગણતરી કરીને આગાહી કરી હતી. બીજા સંશોધન લેખમાં બેલ લેબોરેટરીનાં ખગોળશાસ્ત્રીઓએ પ્રવર્તમાન બ્રહ્માંડનાં તાપમાનનાં માંપાક અને અવલોકનો આવ્યા હતાં. બેલ લેબોરેટરીનાં વૈજ્ઞાાનિકોએ રેડિયો એન્ટેના વડે લીધેલ અવલોકનો કોસ્મીક માઇક્રોવેવ બેકગ્રાઉન્ડ રેડિયેશન (ભસ્મ્)  તરીકે ઓળખાયાં જે પ્રિન્સટન યુનિ.નાં વૈજ્ઞાાનિકોએ કરેલ આગાહી સાથે 'મેચ' થતા ન'હતાં. પરંતુ તેની નજીક જરૂર હતા. જેનાથી બ્રહ્માંડનું વિસ્તરણ જાણી શકાય.

ડાર્ક એનર્જી: પડદા પાછળનાં ખેલાડી ?

૨૦૦૧માં હબલ સ્પેસ ટેલીસ્કોપ વડે બ્રહ્માંડનાં વિસ્તરણ માટે જવાબદાર 'હબલ કોન્સ્ટન્ટ'ની ચોક્કસ અને વિશ્વસનીય 'ફીગર' મેળવી આપી હતી. જે માટે સીફેઇડ વેરીએબલ તરીકે ઓળખાતાં પલ્સારને 'સ્ટાન્ડર્ડ' પોઇન્ટ ઓફ રેફરન્સ તરીકે લેવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ 'જીર્લ્લંઈજી' એટલે કે સુપરનોવા વિસ્ફોટને ધ્યાનમાં લઇને માત્ર ખગોળીય સંશોધન માટે 'હબલ કોન્સ્ટન્ટ'નુંમુલ્ય શોધવાનો પ્રયત્ન આદમ જી. રિએસ અને તેનાં સાથી વૈજ્ઞાાનિકોએ કર્યો હતો. ૨૦૧૧માં તેમને નોબેલ પ્રાઇઝમાં ભાગ મળ્યો. તેમણે ૧૯૯૮માં બ્રહ્માંડ વિસ્તરણનાં વેગમાં થતો વધારો એટલે કે પ્રવેગની શોધ કરવામાં અગત્યની ભુમિકા ભજવી હતી. આ વખતે પોઇન્ટ ઓફ રેફરન્સ તરીકે સીક્રેઇડ અને સુપરનોવા બંનેનો ઉપયોગ થયો હતો. તાજેતરમાં પ્લાન્ક સેટેલાઇટે લીધેલા અવલોકનો બતાવે છે કે આપણે ધારીએ છીએ તેનાં કરતાં બ્રહ્માંડ વધારે ઝડપથી વિસ્તરી રહ્યું છે. કારણ ?
વૈજ્ઞાાનિકો માને છે કે આકાશગંગામાં રહેલાં તારાઓને એકબીજા સાથે પકડી રાખે અને દુર જવા ન દે તે માટે ગુરૂત્વાકર્ષણ બળ કામ કરે છે. વૈજ્ઞાાનિકોએ ગણતરી કરીને જોયું કે આકાશગંગામાં રહેલાં તારાઓનું દ્રવ્ય/માસ એટલો બધો નથી કે તેમને એકબીજા સાથે જકડી રાખે ! તો પછી વિસ્તરી રહેલ આકાશગંગાનાં તારાઓને કોઇક બીજુ પરીબળ પકડી રાખી રહ્યું છે. જેમ ગુરૂત્વાકર્ષણ બળનું મુલ્ય ઓછું છે એજ રીતે કોઇ બીજુ નબળુ પરીબળ/ફોર્સ જે પરમાણુ કક્ષો લાગે છે તે વધારાનું દ્રવ્ય/માસ પેદા કરે છે. અને તારાઓ ગુરૂત્વાકર્ષણ બળથી પકડાતુ રહે છે. આમ ન દેખાતા દ્રવ્ય/ માસ વાળા પદાર્થને વૈજ્ઞાાનિકો 'ડાર્ક મેટર' કહે છે. તે જે કણોથી બનેલ છે. તેને વિકલી ઇન્ટરેકટીંગ મેસીવ પાર્ટીકલ એટલે કે 'વિમ્સ' કહે છે. જેની પ્રેક્ટીકલ શોધ હજી થઈ નથી.
બ્રહ્માંડ વિસ્તરણ માટે જવાબદાર ઉર્જા 'ડાર્ક એનર્જી' તરીકે ઓળખાય છે. જેનાં ઉપર વૈજ્ઞાાનિક સંશોધનો ચાલુ જ છે.

Monday, 17 June 2019

નાસા હવે સ્પેસ ટૂરિઝમનાં દ્વાર ખોલી રહી છે!

Pub. Date : 17-06-2019


અંતરીક્ષયાત્રીને 'સ્પેસ'માં જતાં જોઈને ઘણા અબજોપતિ લોકોને મનમાં થતું કે 'અંતરીક્ષમાં સફર કરવાનો અમારો વારો ક્યારે આવશે? મેરે પાસ ધન, દૌલત હૈ, બંગલા હૈ, ગાડી હૈ, મગર મે 'સ્પેસ'મેં ઘુમને ક્યોં નહી જા શકતા? આ કાલ્પનિક ચિત્ર કરોડપતિ લોકો સામે તાદ્દશ થતાં હશે જ. અંતરીક્ષ યાત્રા કરવા માંગતા અમીરો માટે નાસાએ જાહેરાત કરી છે. નાસા ૨૦૨૦થી પૈસાદાર એટલે ખર્ચ પેટે મોટી રકમ ચુકવી શકે તેવા લોકોને સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર સ્પેસ ટુરિસ્ટ તરીકે મોકલવામાં આવશે.

સ્પેસ ટુરીઝમની વાત નીકળે એટલે હોટેલ બિઝનેસમાં નામ કમાનાર અબજોપતિ રોબર્ટ બિગ્લો યાદ આવે. રોબર્ટ બિગ્લોનું સ્વપ્ન છે કે એક 'સ્પેસ હોટેલ' બનાવવી અને અંતરીક્ષમાં 'સ્પેસ ટુરીઝમ'નો વિકાસ કરવો. સ્પેસ હોટેલ અને સ્પેસ ટુરીઝમનો પોતાના ધંધાની શરૂઆત રોબર્ટ બિગ્લો ૨૦૨૧થી કરવા માંગે છે. શક્ય છે કે નાસા રોબર્ટ બિગ્લો પહેલાં 'સ્પેસ ટુરીસ્ટ'ને ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મોકલશે. રોબર્ટ બિગ્લો પણ તેની સ્પેસ હોટેલનું એક મોડયૂલ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સાથે જોડવા માંગે છે. આખરે સ્વપ્ન સાકાર થશે?

નાસાનું સ્પેસ ટૂરિઝમ


નાસા અત્યાર સુધી જે સંશોધન કાર્યમાં જોતારાયેલી હતી. એ હવે થોડો સાઈડ બિઝનેસ કરી લેવા માંગે છે. સાત જુનનાં રોજ નાસાનાં અધિકારીએ એક કોન્ફરન્સમાં કોમર્સીયલ જાહેરાત કરી જે ''નાસા ૨૦૨૦થી દર વર્ષે બે જેટલાં ઈચ્છુક વ્યક્તિને 'સ્પેસ ટુરીસ્ટ' તરીકે અંતરીક્ષમાં મોકલશે. તવંગરો માટે કંઈક નવું સાહસ કરવા માટેનો આ અનોખો મોકો છે.

નાસા સ્પેસ ટુરીસ્ટને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) પર એક મહિનો રોકાવા માટે સુવિધા પુરી પાડશે. જે માટે એક-દીવસ/રાતનાં નિભાવ ખર્ચ પેટે સ્પેસ ટુરિસ્ટે અંદાજે ૩૫ હજાર ડોલર ચુકવવા પડશે. ભાડા/ખર્ચને સરેરાશ ભાવ સાંભળીને અમીરોની આંખમાં આનંદનાં આંસુ આવી જાય એવી નાસાની જાહેરાત છે. નાસાએ આ સાથે નવા બિઝનેસ મોડેલની પણ જાહેરાત કરી હતી.

નાસાનું સંભવિત 'સ્પેસ ટુરિસ્ટ' મિશન ૨૦૨૦માં શરૂ થશે. જે માટે નાસા બોઈંગ કંપની અને 'સ્પેસ એક્સ' કંપની ઉપર આધાર રાખી રહી છે. આ બંને કંપની સ્પેસ ટુરિસ્ટ માટે ખાસ પ્રકારનું 'મોડયુલ' તૈયાર કરી રહ્યા છે. જે સ્પેસ ટુરીસ્ટને રોકેટ પર સવાર કરીને ISS પર લઈ જશે. જો કે બંને કંપનીનાં આયોજનમાં થોડાં અવરોધો આવી રહ્યાં છે.

'ક્રુ મોડયુલ'નાં ટેસ્ટીંગમાં પણ સમસ્યાઓ પેદા થઈ રહી છે. કેટલાંક મહીનાઓથી બંને કંપની ટાર્ગેટને પહોંચી વળવા કમર કસી રહી છે. બોઈંગ કંપનીએ નાસાનાં વ્યાપારી પ્રોગ્રામ માટે ક્રુ સ્પેસ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ (CST) વિકસાવી રહી છે. જેનું નામ છે બોઈંગ  CST-૧૦૦ સ્ટાર લાઈનર. દેખાવમાં આ મોડયુલ એપોલો પ્રોગ્રામનાં કમાન્ડ મોડયુલને મળતું આવે છે અને કદમાં તેના કરતાં થોડુંક વિશાળ છે.

જેનો વ્યાસ ૧૫ ફૂટ જેટલો છે. સ્પેસ એક્સ પણ ડ્રેગન-૨ નામે અંતરીક્ષ યાત્રી અને માલસામાનની હેરફેર માટે ક્રુ કમ કાર્ગો વેહીકલ તૈયાર કરી રહ્યુ છે. સ્પેસ એક્સનું ડ્રેગન મોડયુલ 'ડ્રેગન રાઈડર' તરીકે ઓળખાય છે. નાસાએ સ્પેસ ટુરીસ્ટનાં બુકીંગ માટે રોબર્ટ બિગ્લોની ''બિગ્લો સ્પેસ ઓપરેશન'' કંપની સાથે ભાગીદારી કરી છે. કંપનીએ નાસાને ૧૬ સ્પેસ ટુરિસ્ટને ISS પર લઈ જવા જરૂરી ડિપોઝીટ પણ જમા કરાવી દીધી છે. આવતા વર્ષે સ્પેસ ટુરીસ્ટ 'સ્પેસ'ની મજા માણશે.

અંતરીક્ષ મુસાફરીનું આંકડા શાસ્ત્ર


મનોરંજન અને કંઈક નવું કરવાની દાનતથી અંતરીક્ષની મુસાફરી કરવાના 'ટ્રાવેલીંગ' શોખને સ્પેસ ટુરીઝમ નામ આપી શકાય. સ્પેસ ટુરીઝમમાં ચાર પ્રકારની યાત્રા થઈ શકે. ઓરબીટલ, સબ ઓરબીટલ, લ્યુનાર સ્પેસ ટ્રાવેલ અને માર્સ સ્પેસ ટ્રાવેલ. મંગળ સુધી હજી ટ્રેઈન્ડ અંતરીક્ષયાત્રી પહોંચી શકયા નથી એટલે માર્સ સ્પેસ ટુરીઝમ માટે એકાદ સદીની રાહ જોવી પડે તેમ છે. પરંતુ ઓરબીટલ અને સબ ઓરબીટલ સ્પેસ ટુરીઝમની શરૂઆત ૨૦૦૧થી થઈ ચુકી છે.

રશીયન સ્પેસ એજન્સી, તેનાં સોયુઝ યાન દ્વારા સ્પેસ ટુરીસ્ટને ISSનો રશીયન મોડયુલમાં રોકવાનો મોકો આપે છે. ૨૦૦૧ થી ૨૦૦૯ સુધી સાત લોકોએ આઠ જેટલી સ્પેસ ફ્લાઈટની મજા માણી છે. ISS ઉપરનાં માત્ર દસ દિવસના રોકાણ માટે પ્રથમ ત્રણ સ્પેસ ટુરીસ્ટે બે થી ચાર કરોડ અમેરિકન ડોલર ચુકવ્યા છે. ૨૦૦૯ પછી રશિયાએ પોતાનાં સ્પેસ ટુરીઝમને બ્રેક મારી છે ત્યારે જુન ૨૦૧૯માં નાસાએ 'સ્પેસ ટુરીઝમ'માં ઝંપાલવવા માટેનો બિઝનેસ પ્લાન રજૂ કર્યો છે.

નાસાનાં પ્લાન પ્રમાણે બે વ્યક્તિને ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મોકલવામાં આવશે. એક વ્યક્તિનો ૩૦ દિવસ/રાત્રી રોકાણનો ખર્ચ પાંચ કરોડ ડોલર થશે. નાસા તેનાં પોતાના ક્રુ માટે ફાળવવામાં આવતી રકમનાં ૫ ટકા હિસ્સો સ્પેસ ટુરીઝમ પાછળ ફાળવશે. જો ધંધો બરાબર જામશે તો રોબર્ટ બિગ્લો, ભવિષ્યમાં એક ખાસ મોડયુલ બાંધીને ઈન્ટનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સાથે જોડવા માંગે છે. જેમાં 'સ્પેસ ટુરીસ્ટ' અંતરીક્ષમાં મનોરંજન માણશે. અલબત્ત આ બધા માટે અમીરોએ ખુબ જ મોટી રકમ ચુકવવી પડશે.

નાસાનાં બિઝનેસ પ્લાન પ્રમાણે, ૨૦૨૦માં થનારી કોમર્શીયલ સ્પેસ ટુરીસ્ટ ફ્લાઈટ માટે એક વ્યક્તિએ અંદાજે ૫ કરોડ ડોલર ચુકવા પડશે. જેમાં વિવિધ સેવાઓ સામેલ કરવામાં આવી હશે. લાઈફ સપોર્ટ સિસ્ટમ માટે દિવસના ૧૧.૨૫ હજાર ડોલર, હવા, પાણી અને ખોરાક સપ્લાય માટે એક દિવસના ૨૨.૫૦ હજાર ડોલર, માલસામાન માટે જગ્યા ફાળવવાનાં દરરોજનાં ૧૦૫ ડોલર, ઉર્જા અને પાવર વાપરવા માટે દરેક કિલો વૉટ અવર પ્રમાણે ૪૨ ડોલર અને એક જીબી ડેટા અપલોડ ડાઉનલોડ માટે ૫૦ ડોલર ચુકવવા પડશે. ટીકીટ ખર્ચની વિગત સાંભળીને નિરાશ ન થતાં. જીવતા હશો તો પાંચ દાયકા બાદ સસ્તા ભાવે સ્પેસની સફર થઈ શકશે.


રોબર્ટ બિગેલોવ: સ્વપ્ન સાકાર થશે?


રોબર્ટ બિગ્લોવ (બિગેલોવ) અમેરિકામાં હોટેલ બિઝનેસ ચલાવે છે. જેનું નામ છે: 'બજેટ સ્યુટ્સ ઓફ અમેરિકા' તેમણે ૧૯૯૯માં બિગેલોવ એરોસ્પેસ કંપનીની સ્થાપના પણ કરી હતી. તેનું બાળપણ નેવાડાનાં લાસ વેગાસમાં વિત્યું હતું. સાયન્સ સાથે તેનું કનેક્શન માત્ર એટલું જ હતું કે નેવાડાના રણમાં અમેરિકા એ સમયે વિવિધ પ્રકારનાં ન્યુક્લીઅર ટેસ્ટ કરી રહ્યું હતું.

બાર વર્ષની ઉંમરે જ સ્પેસમાં ભવિષ્ય બનાવવાની અને અબજોપતિ બનવાની એની ખ્વાહીશ હતી. સ્પેસ ટુરીઝમ એ તેનાં બાળપણનાં ખ્વાબ પુરા કરવાનું એક પગલું છે. પોતાનો સ્પેસ પ્રોગ્રામ માટે તેણે નિષ્ણાંતોની ટીમ એકઠી કરવા માંડી હતી. આ વાત તેણે કોઈને કહી ન હતી. તેની પત્નિને પણ નહી. ૧૯૯૫માં તેણે પેરાનોર્મલ ટોપીક્સ, યુફોલોજી વગેરેનું સંશોધન કરવા માટે નેશનલ ઈન્સ્ટીટયુટ ઓફ ડિસ્કવરી સાયન્સ શરૂ કર્યું હતું.

રોબર્ટ બિગેલોવ ભવિષ્યમાં નાસા સાથેના કરાર મુજબ કોમર્શીયલ સ્પેસ સ્ટેશન બાંધવા માંગે છે. જે માટે ૫૦ કરોડ ડોલર ખર્ચવાનો અંદાજ છે. બિગેલોવ એરોસ્પેસ અત્યાર સુધી જીનેસીસ-એક અને બે એમ બે મોડયુલ અંતરીક્ષમાં મોકલી રહ્યું છે. નાસાની જ જુની 'ટ્રાન્સ હેબ' નામની ઈન્ફ્લેટેબલ સ્પેસ સ્ટેશનની ડિઝાઈન ઉપરથી હવાથી ફુલાવીને રહેવા માટેનાં મોડયુલ બિગેલોવની કંપનીએ તૈયાર કર્યા હતા. નાસાએ બિગેલોવની કંપની તૈયાર કરેલ આવું જ 'બીમ' મોડયુલ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સાથે જોડાયું છે.

જ્યાં સોલીડ અને ટકાઉ બાંધકામ કરવું મુશ્કેલ પડે તેમ છે તેવા અંતરીક્ષ ક્ષેત્રમાં ઈન્ફ્લેટેબલ 'રહેઠાણ માટેનાં મોડયુલ' તૈયાર કરવા એ વિજ્ઞાાન ક્ષેત્રે નવતર પ્રયોગ છે. જે સફળ પણ રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં બિગેલોવ મ્૩૩૦ નામનું ૩૩૦ ક્યુબીક મીટરની જગ્યા પુરી પાડે તેવું મોડયુલ લો અર્થ ઓરબીટમાં મુકવા માટે કટીબધ્ધ છે. જે હાલનાં ISSનાં ઘનફળ કરતાં ત્રીજા ભાગનું ઘનફળ ધરાવે છે. વ્યાપારી હેતુ માટે આટલી 'સ્પેસ' પર્યાપ્ત છે. જેફ બિઝોસની બ્લ્યુ ઓરીજીન, રિચાર્ડ બ્રાનસનની વર્જીન રોલેક્ટીક અને એલન મસ્કની સ્પેસ 'એક્સ' કરતાં અલગ દિશામાં રોબર્ટ બિગેલોવ કામ કરે છે.

ડ્રેગન અને ફાલ્કન: ઉડ્ડયન માટે તૈયાર


એલન મસ્કની સ્પેસ એક્સ કંપનીએ ગયા માર્ચ મહિનામાં કાર્ગો 'ડ્રેગન' સ્પેસ ક્રાફ્ટનું સફળ લોચિંગ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત ક્રાફ્ટનું સ્પેસ સ્ટેશન સાથે સફળ જોડાણ પણ કર્યું હતું. મનુષ્યને લઈ જતાં ડ્રેગનનું ટેસ્ટીંગ મે મહિનામાં હતું. જેમાં કેટલીક સમસ્યાઓ નડી હતી. હવે જુલાઈ ૨૦૧૯માં અંતરીક્ષયાત્રીઓ સાથે 'ડ્રેગન'નું ઉડ્ડયન કરવાનું આયોજન છે. સ્પેસ એક્સની સફળતા, ભવિષ્યની 'સ્પેસ ટુરીઝમ'ને આકાર આપશે. રોબર્ટ બિગેલોવ તેનાં કસ્ટમરને અંતરિક્ષ સફર કરાવવા માટે અત્યાર સુધી બુકીંગ પેટે એડવાન્સ રકમ ઉઘરાવી ચુકી છે.

સ્પેસ ટુરીસ્ટને ખાસ ક્રુ મોડયુલમાં બેસાડી ISS સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી બિગેલોવ સ્પેસ ઓપરેશનની છે. સ્પેસ ટુરીસ્ટ માટે ક્રુ મોડયુલ અને રોકેટ મહત્ત્વની જરૂરિયાત છે. નાસા અને બિગેલોવ ક્રુ મોડયુલ માટે, બોઈંગના CST-૧૦૦ અને સ્પેસ એક્સનાં હેગન પર આધાર રાખી રહ્યાં છે. મોડયુલને અંતરીક્ષમાં ધકેલવા માટે રોકેટની જરૂર પડે. નાસા હવે રોકેટ માટે ખાનગી કંપની પર આધાર રાખી રહી છે. હાલનાં તબક્કે પાવરફુલ રોકેટ સ્પેસ એક્સનું 'ફાલ્કન હેવી' છે. ભવિષ્યમાં એમેઝોનનાં જેફ બિઝોસનાં સ્યુઝેબલ 'ન્યુ ગ્લેન રોકેટ' પણ તૈયાર થઈ જશે. પરંતુ એ ભવિષ્યની આશા છે. આ ઉપરાંત હાલ રશિયા પાસે શોયુઝ અને ચીન પાસે લોંગ માર્ચ તરીકે ઓળખાતા શેનઝોયું રોકેટ ઉપલબ્ધ છે.

નાસા અને રોબર્ટ બિગેલોવ, રશિયા અને ચીન પર આધાર રાખવા માંગતા નથી. બિગેલોવે નાસા સાથે કરાક કર્યા છે. તે 'બીમ' મોડ્યુલનાં વધારે એડવાન્સ મોડેલ જેવું એક્સપાન્ડેબલ બિગેલોવ એડવાન્સ સ્ટેશન એનહેન્સમેન્ટ (XBASE) ISS સાથે ૨૦૨૧માં જોડશે. જે સ્પેસ ટુરીઝમ અને ખાનગી કંપનીના રિસર્ચ કેન્દ્ર તરીકે કામ કરશે.

રોબર્ટ બેગેલોવ ઉપરાંત, ઓરાયન સ્પાન સ્ટેશન નામની કંપની 'ઓરાશ' નામની હોટેલને લક્ઝુરીયસ સ્પેસ હોટલ તરીકે અંતરીક્ષમાં મુકવા માંગે છે. જેમાં ૪ જેટલાં સ્પેસ ટુરીસ્ટ અને બે સહાયકો રહી શકે. કેલીફોર્નિયાની આ કંપની લોકો પાસેથી 'ઈક્વીટી' દ્વારા ભંડોળ એકઠું કર્યું હતું જે પુરતું નથી. જો કે ઓરાયન સ્પાને કોઈ નક્કર પ્લાન રજુ કર્યો નથી.

Monday, 27 May 2019

આર્ટેમિસ: સાયન્સ ફિકશનથી હકીકત સુધી

Pub-Date :26.05.2019

એપોલો-11 મિશનની અનોખી ઉજવણી ''ગોલ્ડન જ્યુબીલી'' ટાઇમ...



નાસાએ ૧૯૬૯માં અમેરીકન નાગરીકને ચંદ્ર ઉપર ઉતારીને ઇતિહાસ રચ્યો હતો. આ ઇતિહાસમાં નિલ આર્મસ્ટ્રોંગ, એલ્ડરીન બજ અને માકિલ કોલીન્સ નામનાં ત્રણ અંતરીક્ષયાત્રી અમર થઇ ગયા. એપોલો-૧૧ મિશનમાં આ ત્રણ અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર માનવી ઉતારવાનાં મિશનમાં ગયા હતાં. ત્રણેય અંતરીક્ષયાત્રીને અલગ અલગ કામ આપવામાં આવ્યું હતું. નિલ આર્મસ્ટ્રોંગે ચંદ્ર પર પગલાં પાડનાર પ્રથમ માનવી તરીકે ઇતિહાસ રચ્યો. આ ઘટનાને પાંચ દશક વિતી ગયા છે.

નાસાએ ૧૯૬૯માં સરકારી સ્ત્રોત વાપરીને માનવીને ચંદ્ર ઉપર ઉતાર્યો હતો. હવે નાસા પ્રાઇવેટ કંપનીએ ડિઝાઇન કરેલ યાન અને ટેકનોલોજી વાપરીને ફરીવાર મનુષ્યને ચંદ્ર ઉપર ઉતારવા માંગે છે. આ ભવિષ્યનાં પ્લાનમાં શક્ય છે કે નાસા મહીલા અંતરીક્ષયાત્રીને પણ ચંદ્ર ઉપર ઉતારશે. ચંદ્ર પર ઉતરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવનારાં સ્પેસ યાનની ડિઝાઇન કરવા માટે સાડા ચાર કરોડ ડોલરનું ઈનામ રાખ્યું છે. આ કાર્ય માટે નાસાએ છેવટે અગીયાર કંપનીને સ્પેસ પ્રોબ ડિઝાઇન કરવા માટે ફાઇનલ કરી છે. હવે 'આર્ટેમિસ' મિશન ૨૦૨૪માં માનવીને ચંદ્ર પર ઉતારશે.

આર્ટેમિસ: ફિકશન અને ફેક્ટ ફાઇલ...


૧૩ મે ૨૦૧૯નાં રોજ નાસાએ તેનાં નવાં મિશન એટલે કે ચંદ્ર પર માનવીને ફરીવાર ઉતારવાનાં કાર્યક્રમને ''પ્રોજેક્ટ આર્ટેમિસ'' નામ આપ્યું છે. ચંદ્રનાં સંદર્ભમાં આ નામ ખુબ જ ફિટ બેસે તેમ છે. અમેરિકાનાં પ્રથમ કાર્યક્રમને 'એપોલો' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એપોલો ગ્રીક દંતકથાનો દેવતા (ગોડ) છે. તેને બે જોડકી બહેનો છે. જેનું નામ 'આર્ટેમિસ' છે. ''આર્ટેમિસ'' ચંદ્રની દેવી માનવામાં આવે છે. નાસાનાં ભવિષ્યનાં મુન મિશન માટે આ નામ યોગ્ય જ છે. 'આર્ટેમિસ' એ શિકારની દેવી પણ ગણાય છે.

તેનો શિકારનો સાથીદાર ''ઓરાયન'' છે. નાસાનાં મુન મિશન 'આર્ટેમિસ' માટે અંતરીક્ષયાત્રીને લઇ જવા લાવવા માટે જે કેપ્સ્યુલ બનાવવામાં આવી રહી છે. તેનું નામ 'ઓરાયન' રાખવામાં આવેલ છે. આમ ચંદ્ર પર માનવીને ઉતારવા માટે એપોલો, આર્ટેમિસ અને ઓરાયન પોતાનું યોગદાન આપશે, આપી ચુક્યાં છે. મહત્વની વાત એ છે કે ''આર્ટેમિસ નામે એક સુંદર સાયન્સ ફિકશન ૨૦૧૭માં પ્રકાશીત થયેલ છે. યોગાનુયોગે આ વાર્તાનાં કેન્દ્રમાં ચંદ્ર પર માનવીએ સ્થાપેલી નાની કોલોની ઉર્ફે  ''મુન સીટી''ની વાત છે.

ચંદ્રની ખાસીયતો અને વિજ્ઞાાનની જાણકારી મેળવવા માટે ''આર્ટેમિસ'' ખુબ જ સુંદર સાયન્સ ફિકશન છે. આ કિતાબના લેખક છે ''એન્ડી વેઅર્સ''. જેની ''ધ માર્સીઅન'' નવલકથા ધુમ મચાવી ચુકી હતી. જેનાં ઉપરથી હોલીવુડની એજ નામે બ્લોક બસ્ટર ફિલ્મ પણ બનેલી છે. બે સાયન્સ ફિકશન આપીને એન્ડી વેઅર્સે સાયન્સ ફિકશન રાઇટીંગમાં અલગ મુકામ હાંસલ કર્યો છે. નાસા માટે મુન મિશન બાદનું ટાર્ગેટ મંગળ છે. એન્ડી વેઅર્સે મંગળ અને ચંદ્ર એમ બંનેને કેન્દ્રમાં રાખી બે અદભુત સાયન્સ ફિકશન આપ્યાં છે.

આર્ટેમિસની ઉડતી ઝલક મેળવીએ તો તેનાં કેન્દ્રમાં હિરોઇન જોઝ બસ્વરા છે. 'જોઝ' તેનું ટુંકું નામ છે. મુળ નામ જાસ્મીન છે. ચંદ્ર ઉપર તે ગરીબાઇમાં જીવી રહી છે. પૈસાની તંગી દૂર કરવા એ ખોટું કામ કરવા લલચાય છે. જેનાં કારણે ચંદ્ર ઉપર એક ક્રાઇમ કથાનો જન્મ થાય છે. તે કોફીન સાઇઝનાં એપાર્ટમેન્ટમાં રહે છે.

ચંદ્ર પર સ્થાપેલી 'સીટી' પર પોલીટીકલ કબજો જમાવવા માંગતાં ગુ્રપ સાથે તે સંડોવાય છે. તેનાં નોકરીદાતા બોસનું મર્ડર થઇ જાય છે. આમ... જુની ક્રાઇમ કથા અને વિજ્ઞાાનને અદભુત રીતે એન્ડી વેઅર્સે ગુંથી લીધા છે. પુસ્તક વાંચતાં હેનલેઇન સ્ટાઇલની SF વાંચતા હો તેવો અનુભવ થાય છે.

પ્લાનીંગ અને પૂર્વ ભુમિકા: માનવીને ચંદ્ર પર ફરીવાર ઉતારવા માટે નાસાએ 'આર્ટેમિસ' મિશનનું પ્લાનીંગ કર્યું છે. ૨૦૨૪માં નાસા અમેરીકન  ધ્વજને ફરીવાર ચંદ્ર ઉપર લહેરાવશે. આ કાર્યમાં સહયોગ આપવા માટે નાસાએ એક ડઝન જેટલી ંકંપનીઓને ફાયનલ લીસ્ટ 'આઉટ' કરી છે. જેમાં અડધો ડઝન કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતીપ્રાપ્ત કંપની છે, જે સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન અને ટેકનોલોજી વિકાસમાં અગ્રેસર છે.

આગોતરા પ્લાનીંગ મુજબ, ચંદ્ર અને પૃથ્વી વચ્ચે 'ગેટવે' નામનું સ્પેસ સ્ટેશન બાંધશે. બેસ કેમ્પ જેવું આ સ્ટેશન મનુષ્યને ચંદ્ર પર લાવવા લઇ જવા માટેનું 'સ્પેસ પોર્ટ' બનશે. આવનારાં વર્ષોમાં સ્ટેશનનું બાંધકામ શરૂ થશે. આ 'ગેટવે' ચંદ્રની ભ્રમણ કક્ષામાં ફરતું રહેશે. નાસાએ જે કંપનીઓ પર પસંદગી ઉતારી છે તે કંપનીઓ 'આર્ટેમિસ' મિશનનાં ત્રણ મહત્વનાં 'કોસ્પોનેટ' ડિઝાઇન કરશે.

જેમાં 'ટ્રાન્સફર એલિમેન્ટ'નો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ટ્રાન્સફર એલિમેન્ટ, ગેટવે અને લો-લ્યુનાર ઓરબીટ વચ્ચે અંતરીક્ષયાત્રીઓની અવરજવર માટે વપરાશે. ઉપરાંત એક મોડયુલનો ઉપયોગ લો લ્યુનાર ઓરબીટ પરથી અંતરીક્ષયાત્રીઓને ચંદ્ર પર ઉતારવા  માટે અને ચડવા માટે કરવામાં આવશે.

નાસા, કંપનીઓ માટે સાડા ચાર કરોડ ડોલર કરતાં વધારેનું પ્રાઇઝ મની રાખ્યું છે. ખાનગી કંપની મિશનનાં કુલ ખર્ચનો ૨૦ ટકા જેટલો હિસ્સો પૂરો પાડશે. જેના કારણે સરકારી તિજોરી ઉપર ઓછું ભારણ આપશે. નાસાએ પસંદગી કરેલ કંપનીમાં એરોજેટ રોકેટડાઇન, બ્લ્યુ ઓરીજીન, સ્પેસ એક્સ, બોઇંગ, ડાયનેટીક્સ, બોરકીડ માર્ટીન, માર્ટીન સ્પેસ સીસ્ટમ, નોરથ્રોમ ગુ્રમાન ઈનોવેશન સિસ્ટમ, આર્બીટ બિયોન્ડ, સિઆરા નેવાડા કોર્પોરેશન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

માર્ચ મહીનામાં નાસાનાં એડમીનીસ્ટ્રેટર જીમ બ્રોડનસ્ટાઇને જાહેરાત કરી હતી કે માનવી પહેલાં ચંદ્ર ઉપર ઉતરશે. ત્યાર બાદ મંગળ ગ્રહ પર સવારી કરવાનું કામ મનુષ્ય કરશે. જે માટેનું ટાર્ગેટ ૨૦૨૮માં રાખ્યું છે. SLS અને ઓરાયન રોકેટનું ટેસ્ટીંગ ૨૦૨૦માં કરવામાં આવશે. વાઇસ પ્રેસીડેન્ટ માઇકપેન્સ જણાવે છે નાસા માનવીને ૨૦૨૪માં ચંદ્રમાં ઉતારશે. નવી 'ડેડલાઇન' ૨૦૨૮નાં  ટાર્ગેટથી 'ચાર વર્ષ' વહેલી છે.

ચલો એક બાર ફિર સે... ''મિશન મુન'' હો જાય...

અમેરીકન સરકાર દ્વારા નવું ટાર્ગેટ ૨૦૨૪ આપવામાં આવ્યું છે. જેને પુરૂ કરવા માટે ૧.૬૦ કરોડ ડોલરનું વધારાનાં ભંડોળની જરૂર પડશે. તારીખ નજીકની આપવામાં આવી છે. જેથી નાસા તેને ઝડપથી પહોંચી વળવાની કોશીશ કરે. ચંદ્ર પર માનવીને મોકલવા માટે પાવરફુલ રોકેટ એટલે કે સ્પેસ લોંચ સિસ્ટમ અને અંતરીક્ષયાત્રીને લઈ જનાર લ્યુતાર મોડપુલ કમ કોસ્યુલ 'ઓરાયન'નાં બાંધકામમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે.

આ ઉપરાંત 'આર્ટેમીશ' મિશન માટે વિશિષ્ટ પ્રકારનાં 'ગેટ વે' ઓરબીટીંગલ્યુનાર સ્ટેશનની રૂપરેખા પણ તૈયાર થઈ નથી. નાસા ઈચ્છે છે કે જે બે અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર હવે પગ મુકે તેમાં એક વ્યક્તિ ''મહીલા'' હોય તો ખૂબ સારૂ. ચંદ્ર પર પગ મૂકીને મહિલા અંતરીક્ષ યાત્રી કયો 'ઉદ્ગાર' કાઢશે ? લોકોને તેનો ઈંતેઝાર રહેશે.

અમેરિકન પ્રમુખે ૧.૬૦ કરોડ ડોલરનું ભંડોળ (વધારાનું) આપવાની જાહેરાત કરી છે પરંતુ 'આર્ટેમિસ' મિશનને હજી અમેરિકન 'કોંગ્રેસ' પાસેથી મંજુરી મેળવવાની બાકી છે. નાસાનાં એડમીનીસ્ટ્રેટર જીમ બ્રાઈડન સ્ટાઈન કહે છે કે ''૧.૬૦ કરોડ ડોલર એ 'આર્ટેમીસ' મિશન શરૂ કરવા માટેનું માત્ર ડાઉન પેમેન્ટ છે.'' તેમનાં મતે 'આર્ટેમિસ'ને સફળતા અપાવવા માટે હજી ઘણાં બધાં કામ કરવાનાં બાકી છે.

આર્ટેમિસ મિશનનું લેન્ડીંગ, ચંદ્રનાં દક્ષિણ ધુ્રવ પાસે કરાવવામાં આવશે. આ વખતે અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર પગલા પાડીને, રોક સેમ્પસ એકઠા કરીને કે ધ્વજ ફરકાવીને સંતોષ માનશે નહીં. અંતરીક્ષયાત્રી મંગળ ગ્રહ ઉપર જવા માટે મનુષ્યની ચંદ્ર પર લાંબો સમય હાજરી ટકી રહે તેવા પ્રયત્ન કરવામાં આવશે. નાસાની નવી સ્પેસ લોંચ સિસ્ટમ, અત્યાધુનિક રોકેટ સિસ્ટમ હશે. જે મનુષ્યને માત્ર ચંદ્ર ઉપર નહીં પરંતુ મંગળ ગ્રહ પર ઉતારવા માટે પણ વધારે સક્ષમ અને શક્તિશાળી હશે.

ચંદ્રની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરે તેવું ઓરબીટીંગ સ્ટેશન બનાવવામાં આવશે. જે 'લ્યુનાર ગેટ વે' તરીકે ઓળખાશે. આ એક ટેકનોલોજીકલ અને સ્પેસ એક્સપ્લોટેશનનાં સંદર્ભમાં 'બોલ્ડ' નિર્ણય છે. જેનું કદ એક રૂમ રસોડા વાળા સ્ટુડીયો એપાર્ટમેન્ટ જેટલું હશે. જ્યારે પૃથ્વીની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરનાર 'ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન' ૬ બેડરૂમનાં ફલેટ જેટલું વિશાળ છે.

લ્યુનાર ગેટ વે: અનોખો કોન્સેપ્ટ


''લ્યુનાર ગેટ વે'' એક મહત્વનું પગલું ગણાશે. સ્પેસ એક્સપ્લોટેશનનાં ઈતિહાસમાં, ચંદ્રની પ્રદક્ષીણા કરનારૂ વિશ્વનું પ્રથમ સ્પેસ સ્ટેશન બનશે.ISS કરતાં કદમાં નાનું હોવાથી અંતરીક્ષયાત્રી અહીં લાંબો પડાવ નાખી શકશે નહીં.ISS ઉપર અંતરીક્ષયાત્રી એક વર્ષ કરતાં વધારે સમય સુધી રહી શકે તેવી સ્ટેશનની ક્ષમતા છે.

'લ્યુનાર ગેટ વે' પર અંતરીક્ષયાત્રી મહત્તમ ત્રણ મહીના રોકાણ કરી શકશે. પૃથ્વી પરથી 'ગેટ વે' સુધી પહોંચતા પાંચ દિવસ લાગશે. 'ગેટ વે' પરથી ચંદ્રનો વધારે સારી રીતે અભ્યાસ કરી શકાશે. ઉપરાંત ચંદ્ર પર ઉતરાણ માટે વધારે સારી 'સરફેસ' સપાટી શોધી શકાશે. ઉપરાંત મંગળ ગ્રહની મુલાકાતે જનારા માટે 'ગેટ વે' પ્રથમ પડાવ બનશે.

મંગળ ગ્રહ માટેની સામગ્રી જેવી કે ઓક્સીજન, ફ્યુઅલ, ખોરાક અને સ્પેર પાર્ટસ વગેરે 'ગેટ વે' પરથી મેળવી શકાશે. ગેટવેમાં સ્પેસ લેબોરેટરી, રોબોટીક્સ અને આર્ટીફીશીઅલ ઈન્ટેલીજન્સ વાળી કોમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પણ હશે. અંતરીક્ષ યાત્રીઓની ગેરહાજરીમાં તેમનાં પ્રયોગો 'છૈં આગળ વધારશે. નાસા માટે આ સુર્યગ્રહ માળાનાં 'એક્સપ્લોટેશન' માટેનું પ્રથમ ચરણ છે. ૈંજીજી માફક ભવિષ્યમાં તેની સાથે વધારાનાં મોડયુલ જોડવામાં આવશે.

ખાનગી કંપની પણ મંગળ ગ્રહ પર માનવીને ઉતારવા માટે થનગની રહી છે. તેમનાં માટે પણ 'લ્યુનાર ગેટ વે' મદદરૂપ બનશે. ૧૯૬૯માં ૫૦ દાયકા પહેલાં ગયેલા એપોલો-૧૧ કરતાં, ભવિષ્યનું 'આર્ટેમીસ' મિશન ટેકનોલોજીકલ વધારે એડવાન્સ હશે. છ દાયકાનાં સમયગાળામાં સ્પેસ ટેકનોલોજી, બાંધકામ, ઈલેક્ટ્રોનીક્સ, કોમ્પ્યુટર, રોબોટીક્સ અને મટીરીઅલ ડિઝાઈન ક્ષેત્રે 'સંપુર્ણ ક્રાંન્તિ' જેટલો વિકાસ થયો છે.

એપોલો-૧૧ ની સફળતા અને મનુષ્યનાં ચંદ્ર પર પાડેલા પગલાંની ગોલ્ડન જ્યુબીલી જુલાઈ મહીનામાં આવી રહી છે. આ ઘટનાનાં ૫૦ વર્ષ બાદ, નાસા ''આર્ટેમીસ'' દ્વારા નવતર શૈલી અને આધુનિક ટેકનોલોજી વાળુ 'મુન મિશન' પુરૂ કરવા માંગે છે. જેની સફળતા નાસા માટે 'મંગળ'નાં દ્વાર ખોલી આપશે.