મૂન રોક સેમ્પલ: ૮ લાખ ડોલર થી 15 હજાર અમેરિકન ડોલર સુધીની સફર

                

50 વર્ષ બાદ અમેરિકા ફરીવાર ચંદ્ર ઉપર પોતાના નાગરિકને ઉતારવાની કવાયત કરી રહ્યું છે. અમેરિકા હવે ચંદ્ર ઉપરથી ખનીજતત્વો મેળવવા માટે, ચંદ્રના ખડકોના ટુકડા પૃથ્વી ઉપર લાવવા માટે, એક નવા જ પ્રકારનો વેપાર શરૂ કરવા માગે છે. નાસાએ ગયા નવેમ્બર મહિનામાં એપોલો મિશન દ્વારા એકઠા કરવામાં આવેલ રોક સેમ્પલને, ૪૦ વર્ષ બાદ ખુલ્લા મુક્યા હતા. આ રોક સેમ્પલ ઉપર કોઈપણ પ્રકારના પ્રયોગો થયા ન હતા. તે વૈજ્ઞાનિકોના હાથેથી અસ્પૃશ્ય રહ્યા હતા. તાજેતરમાં નાસાએ જાહેરાત કરી છેકે કોઈ પ્રાઈવેટ કંપની ચંદ્રના રોક સેમ્પલ એટલે કે પથ્થરના નમૂના એકઠા કરી આપશે, તો નાસા તેને નિશ્ચિત કરેલ રકમ ચૂકવી આપશે. હાલ તુરંત આ સેમ્પલને પૃથ્વી ઉપર પાછા લાવવાના નથી પરંતુ, ખાનગી કંપનીના અંતરિક્ષયાન દ્વારા રોક સેમ્પલ એકઠા કરવામાં આવ્યા છે, તેના ફોટોગ્રાફ્સ અને વિડિયો નાસાને સુપ્રત કરવાની રહેશે. અંતરીક્ષયુગની શરૂઆત થતાં જ અમેરિકા- સોવિયત યુનિયન વચ્ચે ચંદ્ર ઉપર પહોંચવાની અને તેના રોક સેમ્પલ એકઠા કરવાની એક રેસ ચાલી હતી. આવનારા ભવિષ્યમાં આ પ્રકારની સ્પેસ-રેસ વિશ્વની ખાનગી સ્પેસ કંપનીઓ વચ્ચે ચાલે તો નવાઈ લાગશે નહીં?

મૂન રોક સેમ્પલ:             

 પૃથ્વીની રચના થયા બાદ, અંતરિક્ષમાં ચંદ્રની રચના થઈ હોવાની થિયરી વૈજ્ઞાનિકો આપી રહ્યા છે. પૃથ્વી અને સૂર્યમાળાની રચના થયાને વૈજ્ઞાનિકો અંદાજે 4.5 અબજ વર્ષ માને છે. માનવીઍ ચંદ્ર ઉપરથી એકઠા કરેલા ખડકના નમૂનાની ઉંમર અંદાજે 3.20 અબજ વર્ષ માનવામાં આવે છે. ભૂતકાળમાં એપોલો પ્રોગ્રામ દ્વારા નાસાએ ચંદ્રના ખડકોના નમૂના એકઠા કરીને પૃથ્વી ઉપર લાવ્યા હતા. જેમાં પથ્થરના ટુકડા ઉપરાંત ચંદ્રની માટી પણ હતી. એપોલો પ્રોગ્રામના છ મિશનમાં, અંતરિક્ષયાત્રીઓ ચંદ્ર ઉપર ઉતર્યા હતા. ૧૨ જેટલા અંતરિક્ષયાત્રીઓએ સમગ્ર એપોલો પ્રોગ્રામ દરમ્યાન 380 કિલોગ્રામ જેટલા ચંદ્રની સપાટી પરના નમૂના એકઠા કર્યા હતા. સોવિયેત યુનિયન પણ પોતાના અંતરિક્ષયાત્રીને ચંદ્ર પર ઉતારવાની કોશિશ કરી હતી, પરંતુ તેમાં તેઓ નાકામિયાબ રહ્યા હતા. સમગ્ર વિશ્વમાં અમેરિકા બાજી મારી ગયા પછી, સોવિયેત યુનિયનને માત્ર નામના મેળવવા માટે, ખોટા ખર્ચ કરવાથી દૂર રહેવાનું પસંદ કર્યુ હતું.

                

જોકે વૈજ્ઞાનિક સંશોધન માટે તેણે “લ્યુના” કાર્યક્રમ અંતર્ગત ૩ અંતરિક્ષયાન ચંદ્રની સપાટી પર ઉતાર્યા હતા. રોબોટીકયાન્ દ્વારા, ચંદ્રની સપાટી પરથી ખડકના નમૂના એકઠા કર્યા હતા. આ નમૂનાનું વજન ખૂબ જ ઓછુ એટલે કે માત્ર ૩૦૦ ગ્રામ જેટલું જ હતું. રશિયા માટે સંશોધન કરવા માટે આ સેમ્પલ્સ પૂરતા પ્રમાણમાં હતા.ચંદ્રના પથ્થરના ટુકડાની ૧૯૯૩માં સોવિયત યુનિયન દ્વારા હરાજી કરવામાં આવી હતી. માત્ર ૨૦૦ મિલી ગ્રામ પથ્થરનો ટુકડો 4,41,500 અમેરિકન ડોલરના ભાવે વેચાયો હતો. આજની તારીખે તેની કિંમત લગભગ ૮ લાખ ડોલર જેટલી થાય. 2018માં પણ ચંદ્રના ખડકોના નમુના વિશ્વ પ્રસિદ્ધ હરાજી કરનાર કંપની "સોથબી" દ્વારા ૮ લાખ અમેરિકન ડોલરની કિંમતે વેચવામાં આવ્યા હતા.

નાસાનો નવો કોન્ટ્રાક્ટ:

              

 તાજેતરમાં નાસાએ એક અનોખા પ્રકારની જાહેરાત કરી છે. જે મુજબ નાસાએ ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી ચંદ્રના ખડકના નમુના ભેગા કરવા માટેનાં ભાવ માગ્યા છે. ખાનગી કંપનીએ રોબોટિક રોવર મોકલીને ચંદ્ર ઉપરથી ખડકના નમૂના એકઠા કરવાના રહેશે. નાસા 50 ગ્રામથી માંડી 500 ગ્રામ વજન ધરાવતા ખડકના નમુના મેળવવા માગે છે. જેના માટે નાસા 15 હજારથી ૨૫ હજાર અમેરિકન ડોલર ચૂકવવા તૈયાર છે. નાસાનું આ પગલું ચંદ્રના માઈનીગ / ખાણ ઉદ્યોગને જન્મ આપશે. ખાનગી કંપની નાસાને, સેમ્પલની માલિકી આપશે. ઉપરાંત ભવિષ્યમાં અમેરિકાના જેટલા પણ ચંદ્ર અભિયાન જશે, તેમાં ખાનગી કંપની મદદરૂપ બનશે. 2024"માં નાસા અમેરિકન નાગરિકને ફરીવાર ચંદ્ર ઉપર ઉતારવા માગે છે. વિજ્ઞાન જગતમાં એપોલો મિશન બાદ નાસાનું આ વિશાળ પાયે શરૂ થયેલ "ખાનગી મિશન" હશે.

                

નાસા દ્વારા રજુ કરવામાં આવેલ માહિતી મુજબ , ખાનગી કંપની ચંદ્ર કોઈપણા સ્થળેથી ખડકના નમૂના એકઠા કરી શકશે. આ નમૂનાને ઉપર હાલના તબક્કે પૃથ્વી પાછા લાવવાના નથી. પરંતુ નમૂના એકઠા કર્યા છે. તેના ફોટોગ્રાફ્સ અને કંપનીએ નાસા સુપ્રત કરવાની રહેશે. નાસાના એડમિનિસ્ટ્રેટર જિમ બ્રિડેનસ્ટિન કહે છે કે"અમે હાલના યુગમાં અનોખા પ્રકારના સંશોધન અને આવિષ્કાર થાય તે માટે પ્રયત્નશીલ છે. જેનો લાભ પૃથ્વી પરની મનુષ્ય પ્રજાતિને મળશે.” તેમણે એમ પણ ઉમેર્યું હતું કે અંતરીક્ષ સંબંધી 196૭માં થયેલ “આઉટર સ્પેસ ટ્રીટી”ના નીતિ નિયમો ક્યારે ભંગ કરશે નહીં. વૈશ્વિક ધોરણે થયેલા કરારમાં, ચંદ્ર ઉપર કોઈપણ રાષ્ટ્ર પોતાની માલિકી હોવાનો દાવો કરી શકશો નહીં. આ કરાર દ્વારા ખાનગી કંપનીના ચંદ્ર ઉપરથી ભેગા કરેલા નમુના પૃથ્વી પર પાછા લાવવા માટે આદેશ આપવામાં નહીં આવે. નાસા ઈચ્છે છે કે ખાનગી કંપની ઓછા ખર્ચમાં વધારે કાર્યક્ષમ રોબોટિક અંતરિક્ષયાન વિકસાવે, જે ચંદ્ર ઉપર ખડકના નમુના અને અન્ય માલ સામગ્રી એકઠી કરવા માટે મદદરૂપ બની શકે.

અંતરિક્ષ કાર્યક્રમોનુ ખાનગીકરણ:

                

નાસાએ સ્પેસ શટલ યુગની સમાપ્તિ કરી, ત્યારથી તેના કાર્યક્રમમાં ખાનગી કંપનીઓને કરારબદ્ધ કરી કામ આપવાની શરૂઆત કરી છે. ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર માલસામાન પહોંચાડવાનો હોય કે, 2024 માં ચંદ્ર ઉપર અમેરિકન નાગરિકને ઉતારવાનો હોય, દરેક કાર્યક્રમમાં અમેરિકાએ અમેરિકાની ખાનગી કંપનીને નાસા સાથે જોડવાનું કામ કર્યું છે. શક્ય છે કે નાસા, ખાનગી કંપની પાસે ધ્રુવ પ્રદેશમાં રહેલા બરફના નમૂના એકઠા કરવા માટે પણ કરાર કરે. ભવિષ્યમાં અંતરિક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર હંગામી અથવા કાયમી ધોરણે મનુષ્ય વસાહત ઉભી કરે, ત્યારે પાણીની આવશ્યકતા ઉભી થશે, જેને ધ્રુવ પ્રદેશમાં રહેલ બરફ દ્વારા પૂરી કરવામાં આવશે. પાણીનો ઉપયોગ અંતરિક્ષયાત્રીઓ પીવા માટે અને ચંદ્ર ઉપર ખેતીવાડી કરવા માટે પણ કરી શકે છે. ભવિષ્યમાં પાણીને તેના મૂળતત્વોમાં છૂટા પાડીને મંગળ ગ્રહની અંતરિક્ષ યાત્રા માટેના ફ્યુઅલ/બળતળ તરીકે ઉપયોગ થઇ શકે તેમ છે. નાસા માને છેકે 2030ના સમયગાળામાં ચંદ્ર ઉપરથી મંગળ તરફની અંતરિક્ષ સફર શરૂ થઈ શકે તેમ છે. એક અર્થમાં એમ કહી શકાયકે નાસા ખાનગી કંપની દ્વારા નવી ટેકનોલોજીનો વિકાસ કરાવી, પોતાના ચંદ્ર અભિયાનને આગળ વધારી રહી છે.

                

ભવિષ્યમાં આ ટેકનોલોજી તેને મંગળ મિશન માટે પણ કામ લાગે તેમ છે. કરારની શરતો મુજબ, ખાનગી કંપનીએ નાસા સાથેના વ્યવહારમાં પારદર્શિતા રાખવાની રહેશે. ચંદ્ર ઉપર અંતરિક્ષયાત્રીને કોઈપણ પ્રકારની ઈમરજન્સી થાય તો મદદ પૂરું પાડવાની રહેશે. 2024માં નાસા અમેરિકન અંતરિક્ષયાત્રીને ચંદ્ર ઉપર ઉતારવા માટે “આર્ટેમિસ.” નામનુ ચંદ્ર અભિયાન ચલાવવાની છે.યોગાનુયોગે ''આર્ટેમિસ નામે એક સુંદર સાયન્સ ફિકશન ૨૦૧૭માં પ્રકાશીત થયેલ છે. આ વાર્તાનાં કેન્દ્રમાં ચંદ્ર પર માનવીએ સ્થાપેલી નાની કોલોની ઉર્ફે ''મુન સીટી''ની વાત છે. “આર્ટેમિસ.” નામનાં ચંદ્ર અભિયાન વખતે અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર પગલા પાડીને, રોક સેમ્પસ એકઠા કરીને કે ધ્વજ ફરકાવીને સંતોષ માનશે નહીં. અંતરીક્ષયાત્રી દ્વારા મંગળ ગ્રહ ઉપર જવા માટે, મનુષ્યની ચંદ્રની સપાટી પર લાંબો સમય હાજરી ટકી રહે તેવા પ્રયત્ન કરશે.

''પ્રોજેક્ટ આર્ટેમિસ” અને “લ્યુનાર ગેટ વે''

              

 નાસાએ તેનાં નવાં મિશન એટલે કે ચંદ્ર પર માનવીને ફરીવાર ઉતારવાનાં કાર્યક્રમને ''પ્રોજેક્ટ આર્ટેમિસ'' નામ આપ્યું છે. ચંદ્રનાં સંદર્ભમાં આ નામ ખુબ જ ફિટ બેસે તેમ છે. અમેરિકાનાં પ્રથમ કાર્યક્રમને 'એપોલો' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એપોલો ગ્રીક દંતકથાનો દેવતા (ગોડ) છે. તેને બે જોડકી બહેનો છે. જેનું નામ 'આર્ટેમિસ' છે. ''આર્ટેમિસ'' ચંદ્રની દેવી માનવામાં આવે છે. નાસાનાં ભવિષ્યનાં મુન મિશન માટે આ નામ યોગ્ય જ છે. 'આર્ટેમિસ' એ શિકારની દેવી પણ ગણાય છે. તેનો શિકારનો સાથીદાર ''ઓરાયન'' છે. નાસાનાં મુન મિશન 'આર્ટેમિસ' માટે અંતરીક્ષયાત્રીને લઇ જવા લાવવા માટે જે કેપ્સ્યુલ બનાવવામાં આવી રહી છે. તેનું નામ 'ઓરાયન' રાખવામાં આવેલ છે. આમ ચંદ્ર પર માનવીને ઉતારવા માટે એપોલો, આર્ટેમિસ અને ઓરાયન પોતાનું યોગદાન આપશે, આપી ચુક્યાં છે.

                ભવિષ્યમાં ચંદ્રની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરે તેવું ઓરબીટીંગ સ્ટેશન બનાવવામાં આવશે. જે 'લ્યુનાર ગેટ વે' તરીકે ઓળખાશે. જેનું કદ એક રૂમ રસોડા વાળા સ્ટુડીયો / એપાર્ટમેન્ટ જેટલું હશે. જ્યારે પૃથ્વીની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરનાર 'ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન' ૬ બેડરૂમનાં ફલેટ જેટલું વિશાળ છે. 'લ્યુનાર ગેટ વે' પર અંતરીક્ષયાત્રી મહત્તમ ત્રણ મહીના રોકાણ કરી શકશે. પૃથ્વી પરથી 'ગેટ વે' સુધી પહોંચતા પાંચ દિવસ લાગશે. 'ગેટ વે' પરથી ચંદ્રનો વધારે સારી રીતે અભ્યાસ કરી શકાશે. મંગળ ગ્રહની મુલાકાતે જનારા માટે 'ગેટ વે' પ્રથમ પડાવ બનશે. મંગળ ગ્રહ માટેની સામગ્રી જેવી કે ઓક્સીજન, ફ્યુઅલ, ખોરાક અને સ્પેર પાર્ટસ વગેરે 'ગેટ વે' પરથી મેળવી શકાશે. ગેટવેમાં સ્પેસ લેબોરેટરી, રોબોટીક્સ અને આર્ટીફીશીઅલ ઈન્ટેલીજન્સ વાળી કોમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પણ હશે, જે અંતરીક્ષ યાત્રીઓની ગેરહાજરીમાં તેમનાં પ્રયોગો આગળ વધારશે. નાસા માટે આ સુર્યગ્રહ માળાનાં 'એક્સપ્લોરેશન' માટેનું પ્રથમ ચરણ છે. ISS માફક ભવિષ્યમાં તેની સાથે વધારાનાં મોડયુલ જોડવામાં આવશે.

સ્પેસસૂટ: બહારથી સુંદર, અંદરથી જટીલ હોય છે.

 પ્રકાશન :૨૧ જુન ૨૦૨૦

છેલ્લા પચાસ વર્ષથી અંતરીક્ષ વિજ્ઞાનને લગતી કેટલીક ઐતિહાસિક ઘટનાઓ અનોખા સ્પેસસૂટ વગર શક્ય બની ન હોય.શીતયુદ્ધ દરમિયાન ચાલી રહેલ સ્પેસ  રેસ હોય, ચંદ્ર પર માનવીનું પ્રથમવાર પગલાં પાડવાં નું સાહસ હોય કે પછી લો અર્થ ઓર્બિટમાં એટલેકે,  ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મનુષ્યની કાયમી હાજરી સ્થાપિત કરવાની હોય.  દરેક ઘટનામાં અલગ અલગ દેખાવ ધરાવતા અને અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં આઈકન બની ગયેલ સ્પેસસૂટની હાજરી લગભગ અનિવાર્ય બની ગઈ છે.  બહારથી સુંદર દેખાતા  સ્પેસસૂટની અંદર   અનેક જટીલ સમસ્યાઓ રહેલી હોય છે.તાજેતરમાં નાસાએ ખાનગી કંપની સાથે કરાર કરીને તેના બે અંતરિક્ષયાત્રીને ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મોકલ્યા છે.  આ અંતરિક્ષયાત્રીઓએ તદ્દન નવા ડિઝાઈન કરેલા સ્પેસસૂટ પહેરીને અંતરિક્ષમાં પ્રયાણ કર્યું છે.   સ્પેસએક્સ દ્વારા ડિઝાઈન કરવામાં આવેલા સ્પેસસૂટની ડિઝાઇન,  હોલિવુડની જાણીતી ફિલ્મોના કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઈનર દ્વારા કરવામાં આવી છે.જેની ડિઝાઇન  હોલિવૂડની લોકપ્રિય ફિલ્મ .જેવીકે આયનમેન, બેટમેન v/s  સુપરમેન :ડૉન ઓફ જસ્ટીસ, અને કેપ્ટન  અમેરિકાના કોસ્ચ્યુમ ડિઝાઈનર જોસ ફર્ડીનાન્ડ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવી છે.  જેના કારણે સ્પેસસૂટ મીડિયામાં વધારે ચર્ચાસ્પદ બન્યા છે.  અંતરિક્ષ યાત્રા માં સ્પેસસૂટનું શું મહત્વ છે? અને કઈ રીતે ડિઝાઇન થાય છે?  સ્પેસસૂટનો ભુતકાળ શુ કહે છે? 

 નાસાની આઇકોનિક ડિઝાઇન:

નેશનલ એરોનોટિક્સ એન્ડ એડમિનિસ્ટ્રેશન એટલે કે નાસા ૧૯૫૮થી અમેરિકાના અંતરીક્ષ પ્રોગ્રામનું સંચાલન કરી રહેલ છે નાસાના શરૂઆતના પ્રથમ સ્પેસ મિશન મર્ક્યુરીથી માડી,  પ્રથમ અમેરિકન કરવા દ્વારા કરવામાં આવેલ સ્પેસવોકનો કાર્યક્રમ,  ચંદ્ર ઉપર  નિલ આર્મસ્ટ્રોંગ દ્વારા પગલા પાડવા ની ઘટના પાછળ જવાબદાર એપોલો-૧૧ મિશન,  દરેક સ્પેસ મિશનમાં  અંતરિક્ષયાત્રીઓએ કોઈને કોઈ રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. કેટલીક ઐતિહાસિક ઘટનાઓ પણ નોંધાઈ છે. જેના સાક્ષી નાસાએ ડિઝાઇન કરેલ ખાસ પ્રકારના સ્પેસસૂટ પણ રહ્યા છે. નાસાના સ્પેસ શટલ પ્રોગ્રામ,  અંતરિક્ષયાત્રીને ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન લાવવા-લઈ જવાનું કામ કરતો હતો.  નાસાએ સ્પેસશટલ એટલે કે ફરીવાર વાપરી શકાય તેવું રીયુઝેબલ કર્યું.  સાથે સાથે અંતરિક્ષયાત્રીઓ માટે પણ વારંવાર વાપરી શકાય તેવા રીયુઝેબલ સ્પેસસૂટનું નિર્માણ પણ તેમણે કર્યું.  સ્પેસશટલ સાથે જોડાયેલ કેસરી રંગનો સ્પેસસૂટ નાસા અને સ્પેસ શટલની એક આગવી ઓળખ બની ગયો હતો. 

જ્યારે કોઈ અંતરિક્ષયાત્રી તેનું સ્પેસક્રાફ્ટ કે ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન છોડીને અંતરિક્ષમાં બહાર નીકળેછે, પ્રયોગો કરે છે, અથવા રીપેરીંગનું કામકાજ કરેછે. તે દરમિયાન હતી પ્રક્રિયાને અંતરીક્ષ વિજ્ઞાનમાં સ્પેસવોક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.  સ્પેસવોક માટે પણ અલગ પ્રકારનો સ્પેસસૂટ જરૂર પડે છે. સૂર્યના વિકિરણ ઉપરાંત બ્રહ્માંડમાંથી આવતું રેડીયેશન અંતરિક્ષમાં અતિશય ઝડપથી ભાગતા અંતરિક્ષના કચરાની સૂક્ષ્મ કરચો પણ અંતરિક્ષ યાત્રીને મૃત્યુને ઘાટ ઉતારી શકે તેમ છે.  આ બધા પરિબળો થી બચવા માટે ખાસ પ્રકારનો સ્પેશ્યલ સ્પેસસૂટ ડિઝાઇન કરવો પડે છે. છેલ્લા ૫૫વર્ષના અંતરીક્ષ ઇતિહાસમાં  નાસાના અંતરિક્ષયાત્રીઓએ 3500 કલાક કરતાં પણ વધારે સમય સ્પેસવોકમાં વિતાવ્યો છે. 2 નવેમ્બર 2000થી  અંતરિક્ષયાત્રીઓ કાયમી ધોરણે ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશનમાં રહેવા લાગ્યા છે.  અહીં વિશ્વના અનેક દેશના અંતરિક્ષયાત્રીઓ આવન-જાવન કરેછે.   તેઓ ખાસ પ્રકારના પ્રયોગો અને પરિક્ષણ પણ કરે છે.  નાસાએ રોબોટને પણ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મોકલેલ છે.  ભવિષ્યમાં નાસા ચંદ્ર અને મંગળ ઉપર પોતાના અંતરિક્ષ યાત્રીઓને મોકલવાની કવાયત કરી રહ્યું છે ત્યારે,  નાસાએ નેકસ્ટ જનરેશનના સ્પેસસૂટ તૈયાર કરવા પડશે.

સોવિયત યુનિયન : રફ એન્ડ ટફ મોનોપોલી

સોવિયત યુનિયને  યુરી ગાગરિનને  અંતરીક્ષમાં મોકલ્યા,  ત્યારથી સ્પેસસૂટના ઇતિહાસની શરૂઆત થઈ હતી. અંતરીક્ષયુગની શરૂઆત કરવામાં અને અન્ય અંતરીક્ષ કાર્યક્રમોમાં સોવિયત યુનિયનની મોનોપોલી રહી હતી,  તે જ રીતેસ્પેસસૂટ  ડિઝાઇન કરવામાં પણ તેમની માસ્ટરી રહી છે. 1965માં રશિયાએ  એલેક્ષી લીયોનોવને વોસ્ખોદ-2, દ્વારા અંતરિક્ષમાં મોકલીને,  મનુષ્યની પ્રથમ સ્પેસ વોક કરાવી હતી.  રશિયાના શરૂઆતના સ્પેસસૂટની ડિઝાઇનમાં ઝવેઝદાનો બહુ મોટો ફાળો રહેલો છે. અંતરીક્ષયુગની શરૂઆતથી માડી રશિયાના હાલના ISS અંતરીક્ષ મિશન માટે ઝવેઝદા  ખાસ પ્રકારના સ્પેસસૂટ તૈયાર કરે છે. ઈતિહાસમાં પ્રચલિત થયેલા સ્પેસ સૂટમાં,  રશિયાના સોકોલ અને ઓરાયન સીરીઝના સ્પેસસૂટ વધારે પ્રચલિત બની ગયા છે. સોકોલ સ્પેસસૂટ  સોવિયત યુનિયને1973મા તૈયાર કર્યો હતો. મજાની વાત એ છે કે  આજે પણ સોકોલ સ્પેસસૂટ, સોયુઝ સ્પેસક્રાફ્ટની દરેક ફ્લાઈટમાં વપરાય છે.  

ઓરાયન સ્પેસસૂટ 1977 માં સોવિયત યુનિયને  સેલ્યુટ  સ્પેસ  સ્ટેશન બહાર નીકળીને કોસ્મોનોટ સ્પેસવોક કરી શકે તેમાટે તૈયાર કર્યા હતા. રશિયન અંતરીક્ષ મથક “મીર”માં પણ  “ઓરાયન” સ્પેસસૂટ  વપરાયા હતા. હાલમાં નાસાના સ્પેસસૂટની સાથે સાથે  ઓરાયન  સ્પેસસૂટ પણ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશનમાં વપરાય છે. રશિયન સ્પેસસૂટની ડિઝાઇન અમેરિકન સ્પેસસૂટ કરતા થોડીક અલગ પ્રકારની છે. રશિયન તેમના સ્પેસસૂટને નિષ્ફળ ન  જાય, તે માટે થઈ રફ એન્ડ ટફ બનાવે છે.  જ્યારે નાસાના સ્પેસસૂટ  વજનમાં હલકા અને પર્યાવરણને અનુરૂપ બનાવવામાં આવે છે.  બંને પ્રકારના સ્પેસ સૂચનો મક્સદ એક જ છે,  અંતરિક્ષ યાત્રી ને રક્ષણ પુરૂ પાડવું. જો સ્પેસસૂટની સરખામણી કરવી હોય તો, રશિયન સ્પેસસૂટ જૂના જમાનાથી ચાલી આવતી  “જીપ” ગાડી જેવા છે.  જ્યારે અમેરિકન સ્પેસસૂટ  સ્પોર્ટ્સ કાર જેવા છે. બંને પ્રકારના સ્પેસસૂટ તેનું કામ અસરકારક રીતે કરે છે.  રશિયાના સોકોલ અને ઓરાયન સીરીઝના સ્પેસસૂટના મિશ્રણથી બનેલ નવા વર્ઝન જેવા સ્પેશિયલ સ્પેસસૂટ,ચાઈનીઝ અંતરીક્ષ ઓથોરિટીએ તૈયાર કર્યા છે.રશિયા પોતાની રીતે અંતરિક્ષમાં પોતાની મોનોપોલી સ્થાપી રાખી છે. ભારત સ્વદેશી ટેકનિક વાપરીને આવનારા સમયને અનુરૂપ સ્પેસ સૂટ તૈયાર કરી રહ્યું છે.

અંતરીક્ષના પર્યાવરણ પ્રમાણે સ્પેસસૂટ

સામાન્ય માનવી એમ સમજે છેકે “સ્પેસસૂટ માત્ર લો અર્થ ઓર્બિટમાં રહેલ  ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન  અથવા ચંદ્ર ઉપર ઉતારવા માટે જ જરૂરી છે.” વાસ્તવિકતા એછેકે સ્પેસસૂટ અંતરિક્ષયાત્રીને સ્પેસ ક્રાફ્ટની બહાર ચાલતી દરેક પ્રવૃત્તિ અને સ્પેસ વોક માટે ઉપયોગી બને તેવા હોવા જોઈએ. નાસા હવે ઉલ્કા પિંડ,  ચંદ્ર  અને મંગળ ઉપર પોતાના અંતરિક્ષયાત્રીઓ ઉતારવાની તૈયારીઓ કરી રહ્યું છે.  બદલાતા સમય સાથે નાસાના સ્પેસસૂટ તૈયાર થઈ રહ્યા છે.  વ્યાપારી ધોરણે મળતા સ્પેસસૂટ સામાન્ય રીતે, અંતરીક્ષમાં  સ્પેસક્રાફટના લોન્ચિંગ અને લેન્ડિંગ વખતે રક્ષણ આપવા અથવા કટોકટીના સમયે રક્ષણ આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે.  હવે અંતરિક્ષમાં ચાલતી સ્પેસવોક,  અને  ક્રિટીકલ ઈમરજન્સી  માટે હાઇ પરફોર્મન્સ આપે તેવા સ્પેસસૂટ ડિઝાઇનરો તૈયાર કરી રહ્યા છે.સ્પેસસૂટ ની ડિઝાઇન 120 ડિગ્રી  સેલ્સિયસ તાપમાનથી માંડી માઇનસ 150  ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી કામ આપે તેવા  હોય છે. આ ઉપરાંત માઈક્રોગ્રેવિટીમાં કામ કરતી વખતે અંતરિક્ષયાત્રીના શરીર ઉપર વધારાનો બોજ ન લાગે તેમ, સહેલાઈથી હાથ-પગ અને શરીરને હલનચલન કરી શકાય તેવા હોવા જોઈએ. 

લો  અર્થ  ઓરબીટમાં  સ્પેસ ક્રાફ્ટ કે ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન,  માત્ર 90 મિનિટમાં  પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરી લેછે.  આ સમયે તેની આજુબાજુ ફરતો અંતરીક્ષના કચરાની નાની-નાની કરચો પણ  એક સેકન્ડમાં આઠથી 16 કિલોમીટરની ઝડપે અથડાય છે.  હવે સૂક્ષ્મ અથડામણ સ્પેસસૂટને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ચંદ્ર ઉપર ગુરુત્વાકર્ષણ બળની અસર પૃથ્વી કરતા છ ગણી ઓછી વર્તાય છે.  ચંદ્રની સપાટી ઉપર અણીયારા અને ખરબચડા  સૂક્ષ્મ કણો અને  રચનાઓ ભરપૂર માત્રામાં છે.  જો તેનું નિયંત્રણ  યોગ્ય રીતે કરવામાં નઆવે તો,  આ કણો  તૂટીને સ્પેસસૂટના જોઇન્ટ-સાંધાઓમા ગોઠવાઈ જઈ, તેને બ્લોક કરી શકે છે.  ત્યારબાદ અંતરિક્ષયાત્રીને હલન-ચલન કરવામાં કે  વૈજ્ઞાનિક કાર્ય કરવામાં ખૂબ જ મુશ્કેલી નડે છે.  મંગળ ઉપર ગુરુત્વાકર્ષણની અસર પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણ કરતા ૩૦થી ૩૫ ટકા જેટલી છે. મંગળની ઉપર રહેલ રેતી વધારે અણીયાળી નથી.  પરંતુ કેટલીક જગ્યાએ રેતીમાં કેમિકલ ઓક્સીડેંટ રહેલા હોય છે.  સ્પેસસૂટનાપોલીમર મટીરીઅલને તોડી ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. 

કેવી રીતે ડિઝાઇન થાય છે?

 પૃથ્વી પર વસતા દરેક માનવીના શરીરના આકાર કદ અને માપ અલગ અલગ હોય છે હાથ પગ અને ધડની સાઇઝ પણ અલગ-અલગ હોય છે.  આવા સંજોગોમાં દરેક વ્યક્તિને ચાલી શકે તેવા યુનિવર્સલ સ્પેસસૂટ તૈયાર કરવા એક મોટી સમસ્યા છે.  મિશનને અનુરૂપ કેટલીકવાર અંતરિક્ષયાત્રીના માપ પ્રમાણે પણ સ્પેસસૂટ તૈયાર કરવામાં આવે છે.  જ્યારે સ્પેસ શટલમા વપરાતા સ્પેસસૂટ યુનિવર્સલ માપના રહેતા, તેથી કોઈપણ અંતરિક્ષયાત્રી સ્પેસશટલના લેન્ડિંગ અને લોન્ચિંગ વખતે તેનો ઉપયોગ કરી શકતા હતા.  માઈક્રો ગ્રેવિટીમાં  અંતરિક્ષયાત્રીની કરોડરજ્જુની લંબાઇમાં થોડોક વધારો થાય છે.  આ લંબાઈને યોગ્ય રીતે સાચવીલે તેવા સ્પેસસૂટ હોવા જોઈએ.  સ્પેસસૂટ વધારે ખુલતા પણ ન હોવા જોઈએ જેથી કરીને સ્પેસસૂટની અંદર અંતરિક્ષયાત્રી તરતો હોય તેવું  નલાગવું જોઈએ. અંતરિક્ષયાત્રી તરીકે સ્ત્રી અથવા પુરુષ બંનેને યોગ્ય રીતે ફિટ બેસે  તેઓ સ્પેસસૂટ હોવો જોઈએ. સ્પેસસૂટ માટે હાથના મોજા એ ખૂબ જ મહત્વનો ભાગ છે. તેથી દરેકે અંતરિક્ષયાત્રીના હાથના માપ પ્રમાણે સ્પેસસૂટના   હાથ-મોજા તૈયાર કરવામાં આવે છે.

અંતરિક્ષયાત્રી સામાન્ય રીતે એક મિશનમાં છથી આઠ કલાક જેટલો સમય સ્પેસક્રાફ્ટની બહાર રહીને કામ કરતા હોય છે.  આ સમય દરમિયાન તેમને પરસેવો પણ થાય છે.  પેશાબ ઉપરાંત કુદરતી હાજત   પણ લાગે છે. સ્પેસસૂટ  મનુષ્યની આ બધી જરૂરિયાત પૂરી કરી શકે તેવા  હોય છે.  આ ઉપરાંત શરીર માંથી નીકળેલ કાર્બન ડાયોક્સાઈડને બહાર ફેંકી દે.  શરીરના પરસેવાથી થતી  ભીનાશ અને  ચિકાસ ચૂસી લે,  અને શરીરમાં રહેલું પ્રવાહી  દબાણ ઘટતા  વાયુ માં ફેરવાઈ ના જાય તેનું ધ્યાન રાખે,  તે રીતે સ્પેસસૂટ ડિઝાઇન કરવામાં આવેછે. કોઈ પણ પરિસ્થિતિમાં અંતરિક્ષયાત્રી પોતાના હાથ-પગ, ગળું અને અન્ય સાંધાઓ અને જોડાણને ફ્લેક્સિબલ રાખીને હલનચલન કરી શકે તે પ્રકારનો સ્પેસસૂટ હોવું જોઈએ.   સ્પેસસૂટના દરેક ભાગ અને માલસામાનની સ્ટોરેજ લાઈફ આઠ વર્ષની ગણવામાં આવે છે.  જ્યારે ધાતુઓના બનેલા ભાગની સ્ટોરેજ લાઈફ 20વર્ષની ગણીને સ્પેસસૂટ ડિઝાઇન કરવામાં આવે છે.  મોટાભાગે ૨૫ જેટલી સ્પેસવોક કર્યા બાદ સ્પેસસૂટને નિવૃત્ત કરી દેવામાં આવે છે.

નાસા હવે સ્પેસ ટૂરિઝમનાં દ્વાર ખોલી રહી છે!

Pub. Date : 17-06-2019

અંતરીક્ષયાત્રીને 'સ્પેસ'માં જતાં જોઈને ઘણા અબજોપતિ લોકોને મનમાં થતું કે 'અંતરીક્ષમાં સફર કરવાનો અમારો વારો ક્યારે આવશે? મેરે પાસ ધન, દૌલત હૈ, બંગલા હૈ, ગાડી હૈ, મગર મે 'સ્પેસ'મેં ઘુમને ક્યોં નહી જા શકતા? આ કાલ્પનિક ચિત્ર કરોડપતિ લોકો સામે તાદ્દશ થતાં હશે જ. અંતરીક્ષ યાત્રા કરવા માંગતા અમીરો માટે નાસાએ જાહેરાત કરી છે. નાસા ૨૦૨૦થી પૈસાદાર એટલે ખર્ચ પેટે મોટી રકમ ચુકવી શકે તેવા લોકોને સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર સ્પેસ ટુરિસ્ટ તરીકે મોકલવામાં આવશે.

સ્પેસ ટુરીઝમની વાત નીકળે એટલે હોટેલ બિઝનેસમાં નામ કમાનાર અબજોપતિ રોબર્ટ બિગ્લો યાદ આવે. રોબર્ટ બિગ્લોનું સ્વપ્ન છે કે એક 'સ્પેસ હોટેલ' બનાવવી અને અંતરીક્ષમાં 'સ્પેસ ટુરીઝમ'નો વિકાસ કરવો. સ્પેસ હોટેલ અને સ્પેસ ટુરીઝમનો પોતાના ધંધાની શરૂઆત રોબર્ટ બિગ્લો ૨૦૨૧થી કરવા માંગે છે. શક્ય છે કે નાસા રોબર્ટ બિગ્લો પહેલાં 'સ્પેસ ટુરીસ્ટ'ને ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મોકલશે. રોબર્ટ બિગ્લો પણ તેની સ્પેસ હોટેલનું એક મોડયૂલ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સાથે જોડવા માંગે છે. આખરે સ્વપ્ન સાકાર થશે?

નાસાનું સ્પેસ ટૂરિઝમ

નાસા અત્યાર સુધી જે સંશોધન કાર્યમાં જોતારાયેલી હતી. એ હવે થોડો સાઈડ બિઝનેસ કરી લેવા માંગે છે. સાત જુનનાં રોજ નાસાનાં અધિકારીએ એક કોન્ફરન્સમાં કોમર્સીયલ જાહેરાત કરી જે ''નાસા ૨૦૨૦થી દર વર્ષે બે જેટલાં ઈચ્છુક વ્યક્તિને 'સ્પેસ ટુરીસ્ટ' તરીકે અંતરીક્ષમાં મોકલશે. તવંગરો માટે કંઈક નવું સાહસ કરવા માટેનો આ અનોખો મોકો છે.

નાસા સ્પેસ ટુરીસ્ટને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) પર એક મહિનો રોકાવા માટે સુવિધા પુરી પાડશે. જે માટે એક-દીવસ/રાતનાં નિભાવ ખર્ચ પેટે સ્પેસ ટુરિસ્ટે અંદાજે ૩૫ હજાર ડોલર ચુકવવા પડશે. ભાડા/ખર્ચને સરેરાશ ભાવ સાંભળીને અમીરોની આંખમાં આનંદનાં આંસુ આવી જાય એવી નાસાની જાહેરાત છે. નાસાએ આ સાથે નવા બિઝનેસ મોડેલની પણ જાહેરાત કરી હતી.

નાસાનું સંભવિત 'સ્પેસ ટુરિસ્ટ' મિશન ૨૦૨૦માં શરૂ થશે. જે માટે નાસા બોઈંગ કંપની અને 'સ્પેસ એક્સ' કંપની ઉપર આધાર રાખી રહી છે. આ બંને કંપની સ્પેસ ટુરિસ્ટ માટે ખાસ પ્રકારનું 'મોડયુલ' તૈયાર કરી રહ્યા છે. જે સ્પેસ ટુરીસ્ટને રોકેટ પર સવાર કરીને ISS પર લઈ જશે. જો કે બંને કંપનીનાં આયોજનમાં થોડાં અવરોધો આવી રહ્યાં છે.

'ક્રુ મોડયુલ'નાં ટેસ્ટીંગમાં પણ સમસ્યાઓ પેદા થઈ રહી છે. કેટલાંક મહીનાઓથી બંને કંપની ટાર્ગેટને પહોંચી વળવા કમર કસી રહી છે. બોઈંગ કંપનીએ નાસાનાં વ્યાપારી પ્રોગ્રામ માટે ક્રુ સ્પેસ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ (CST) વિકસાવી રહી છે. જેનું નામ છે બોઈંગ  CST-૧૦૦ સ્ટાર લાઈનર. દેખાવમાં આ મોડયુલ એપોલો પ્રોગ્રામનાં કમાન્ડ મોડયુલને મળતું આવે છે અને કદમાં તેના કરતાં થોડુંક વિશાળ છે.

જેનો વ્યાસ ૧૫ ફૂટ જેટલો છે. સ્પેસ એક્સ પણ ડ્રેગન-૨ નામે અંતરીક્ષ યાત્રી અને માલસામાનની હેરફેર માટે ક્રુ કમ કાર્ગો વેહીકલ તૈયાર કરી રહ્યુ છે. સ્પેસ એક્સનું ડ્રેગન મોડયુલ 'ડ્રેગન રાઈડર' તરીકે ઓળખાય છે. નાસાએ સ્પેસ ટુરીસ્ટનાં બુકીંગ માટે રોબર્ટ બિગ્લોની ''બિગ્લો સ્પેસ ઓપરેશન'' કંપની સાથે ભાગીદારી કરી છે. કંપનીએ નાસાને ૧૬ સ્પેસ ટુરિસ્ટને ISS પર લઈ જવા જરૂરી ડિપોઝીટ પણ જમા કરાવી દીધી છે. આવતા વર્ષે સ્પેસ ટુરીસ્ટ 'સ્પેસ'ની મજા માણશે.

અંતરીક્ષ મુસાફરીનું આંકડા શાસ્ત્ર

મનોરંજન અને કંઈક નવું કરવાની દાનતથી અંતરીક્ષની મુસાફરી કરવાના 'ટ્રાવેલીંગ' શોખને સ્પેસ ટુરીઝમ નામ આપી શકાય. સ્પેસ ટુરીઝમમાં ચાર પ્રકારની યાત્રા થઈ શકે. ઓરબીટલ, સબ ઓરબીટલ, લ્યુનાર સ્પેસ ટ્રાવેલ અને માર્સ સ્પેસ ટ્રાવેલ. મંગળ સુધી હજી ટ્રેઈન્ડ અંતરીક્ષયાત્રી પહોંચી શકયા નથી એટલે માર્સ સ્પેસ ટુરીઝમ માટે એકાદ સદીની રાહ જોવી પડે તેમ છે. પરંતુ ઓરબીટલ અને સબ ઓરબીટલ સ્પેસ ટુરીઝમની શરૂઆત ૨૦૦૧થી થઈ ચુકી છે.

રશીયન સ્પેસ એજન્સી, તેનાં સોયુઝ યાન દ્વારા સ્પેસ ટુરીસ્ટને ISSનો રશીયન મોડયુલમાં રોકવાનો મોકો આપે છે. ૨૦૦૧ થી ૨૦૦૯ સુધી સાત લોકોએ આઠ જેટલી સ્પેસ ફ્લાઈટની મજા માણી છે. ISS ઉપરનાં માત્ર દસ દિવસના રોકાણ માટે પ્રથમ ત્રણ સ્પેસ ટુરીસ્ટે બે થી ચાર કરોડ અમેરિકન ડોલર ચુકવ્યા છે. ૨૦૦૯ પછી રશિયાએ પોતાનાં સ્પેસ ટુરીઝમને બ્રેક મારી છે ત્યારે જુન ૨૦૧૯માં નાસાએ 'સ્પેસ ટુરીઝમ'માં ઝંપાલવવા માટેનો બિઝનેસ પ્લાન રજૂ કર્યો છે.

નાસાનાં પ્લાન પ્રમાણે બે વ્યક્તિને ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન ઉપર મોકલવામાં આવશે. એક વ્યક્તિનો ૩૦ દિવસ/રાત્રી રોકાણનો ખર્ચ પાંચ કરોડ ડોલર થશે. નાસા તેનાં પોતાના ક્રુ માટે ફાળવવામાં આવતી રકમનાં ૫ ટકા હિસ્સો સ્પેસ ટુરીઝમ પાછળ ફાળવશે. જો ધંધો બરાબર જામશે તો રોબર્ટ બિગ્લો, ભવિષ્યમાં એક ખાસ મોડયુલ બાંધીને ઈન્ટનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સાથે જોડવા માંગે છે. જેમાં 'સ્પેસ ટુરીસ્ટ' અંતરીક્ષમાં મનોરંજન માણશે. અલબત્ત આ બધા માટે અમીરોએ ખુબ જ મોટી રકમ ચુકવવી પડશે.

નાસાનાં બિઝનેસ પ્લાન પ્રમાણે, ૨૦૨૦માં થનારી કોમર્શીયલ સ્પેસ ટુરીસ્ટ ફ્લાઈટ માટે એક વ્યક્તિએ અંદાજે ૫ કરોડ ડોલર ચુકવા પડશે. જેમાં વિવિધ સેવાઓ સામેલ કરવામાં આવી હશે. લાઈફ સપોર્ટ સિસ્ટમ માટે દિવસના ૧૧.૨૫ હજાર ડોલર, હવા, પાણી અને ખોરાક સપ્લાય માટે એક દિવસના ૨૨.૫૦ હજાર ડોલર, માલસામાન માટે જગ્યા ફાળવવાનાં દરરોજનાં ૧૦૫ ડોલર, ઉર્જા અને પાવર વાપરવા માટે દરેક કિલો વૉટ અવર પ્રમાણે ૪૨ ડોલર અને એક જીબી ડેટા અપલોડ ડાઉનલોડ માટે ૫૦ ડોલર ચુકવવા પડશે. ટીકીટ ખર્ચની વિગત સાંભળીને નિરાશ ન થતાં. જીવતા હશો તો પાંચ દાયકા બાદ સસ્તા ભાવે સ્પેસની સફર થઈ શકશે.

રોબર્ટ બિગેલોવ: સ્વપ્ન સાકાર થશે?

રોબર્ટ બિગ્લોવ (બિગેલોવ) અમેરિકામાં હોટેલ બિઝનેસ ચલાવે છે. જેનું નામ છે: 'બજેટ સ્યુટ્સ ઓફ અમેરિકા' તેમણે ૧૯૯૯માં બિગેલોવ એરોસ્પેસ કંપનીની સ્થાપના પણ કરી હતી. તેનું બાળપણ નેવાડાનાં લાસ વેગાસમાં વિત્યું હતું. સાયન્સ સાથે તેનું કનેક્શન માત્ર એટલું જ હતું કે નેવાડાના રણમાં અમેરિકા એ સમયે વિવિધ પ્રકારનાં ન્યુક્લીઅર ટેસ્ટ કરી રહ્યું હતું.

બાર વર્ષની ઉંમરે જ સ્પેસમાં ભવિષ્ય બનાવવાની અને અબજોપતિ બનવાની એની ખ્વાહીશ હતી. સ્પેસ ટુરીઝમ એ તેનાં બાળપણનાં ખ્વાબ પુરા કરવાનું એક પગલું છે. પોતાનો સ્પેસ પ્રોગ્રામ માટે તેણે નિષ્ણાંતોની ટીમ એકઠી કરવા માંડી હતી. આ વાત તેણે કોઈને કહી ન હતી. તેની પત્નિને પણ નહી. ૧૯૯૫માં તેણે પેરાનોર્મલ ટોપીક્સ, યુફોલોજી વગેરેનું સંશોધન કરવા માટે નેશનલ ઈન્સ્ટીટયુટ ઓફ ડિસ્કવરી સાયન્સ શરૂ કર્યું હતું.

રોબર્ટ બિગેલોવ ભવિષ્યમાં નાસા સાથેના કરાર મુજબ કોમર્શીયલ સ્પેસ સ્ટેશન બાંધવા માંગે છે. જે માટે ૫૦ કરોડ ડોલર ખર્ચવાનો અંદાજ છે. બિગેલોવ એરોસ્પેસ અત્યાર સુધી જીનેસીસ-એક અને બે એમ બે મોડયુલ અંતરીક્ષમાં મોકલી રહ્યું છે. નાસાની જ જુની 'ટ્રાન્સ હેબ' નામની ઈન્ફ્લેટેબલ સ્પેસ સ્ટેશનની ડિઝાઈન ઉપરથી હવાથી ફુલાવીને રહેવા માટેનાં મોડયુલ બિગેલોવની કંપનીએ તૈયાર કર્યા હતા. નાસાએ બિગેલોવની કંપની તૈયાર કરેલ આવું જ 'બીમ' મોડયુલ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન સાથે જોડાયું છે.

જ્યાં સોલીડ અને ટકાઉ બાંધકામ કરવું મુશ્કેલ પડે તેમ છે તેવા અંતરીક્ષ ક્ષેત્રમાં ઈન્ફ્લેટેબલ 'રહેઠાણ માટેનાં મોડયુલ' તૈયાર કરવા એ વિજ્ઞાાન ક્ષેત્રે નવતર પ્રયોગ છે. જે સફળ પણ રહ્યો છે. ભવિષ્યમાં બિગેલોવ મ્૩૩૦ નામનું ૩૩૦ ક્યુબીક મીટરની જગ્યા પુરી પાડે તેવું મોડયુલ લો અર્થ ઓરબીટમાં મુકવા માટે કટીબધ્ધ છે. જે હાલનાં ISSનાં ઘનફળ કરતાં ત્રીજા ભાગનું ઘનફળ ધરાવે છે. વ્યાપારી હેતુ માટે આટલી 'સ્પેસ' પર્યાપ્ત છે. જેફ બિઝોસની બ્લ્યુ ઓરીજીન, રિચાર્ડ બ્રાનસનની વર્જીન રોલેક્ટીક અને એલન મસ્કની સ્પેસ 'એક્સ' કરતાં અલગ દિશામાં રોબર્ટ બિગેલોવ કામ કરે છે.

ડ્રેગન અને ફાલ્કન: ઉડ્ડયન માટે તૈયાર

એલન મસ્કની સ્પેસ એક્સ કંપનીએ ગયા માર્ચ મહિનામાં કાર્ગો 'ડ્રેગન' સ્પેસ ક્રાફ્ટનું સફળ લોચિંગ કર્યું હતું. આ ઉપરાંત ક્રાફ્ટનું સ્પેસ સ્ટેશન સાથે સફળ જોડાણ પણ કર્યું હતું. મનુષ્યને લઈ જતાં ડ્રેગનનું ટેસ્ટીંગ મે મહિનામાં હતું. જેમાં કેટલીક સમસ્યાઓ નડી હતી. હવે જુલાઈ ૨૦૧૯માં અંતરીક્ષયાત્રીઓ સાથે 'ડ્રેગન'નું ઉડ્ડયન કરવાનું આયોજન છે. સ્પેસ એક્સની સફળતા, ભવિષ્યની 'સ્પેસ ટુરીઝમ'ને આકાર આપશે. રોબર્ટ બિગેલોવ તેનાં કસ્ટમરને અંતરિક્ષ સફર કરાવવા માટે અત્યાર સુધી બુકીંગ પેટે એડવાન્સ રકમ ઉઘરાવી ચુકી છે.

સ્પેસ ટુરીસ્ટને ખાસ ક્રુ મોડયુલમાં બેસાડી ISS સુધી પહોંચાડવાની જવાબદારી બિગેલોવ સ્પેસ ઓપરેશનની છે. સ્પેસ ટુરીસ્ટ માટે ક્રુ મોડયુલ અને રોકેટ મહત્ત્વની જરૂરિયાત છે. નાસા અને બિગેલોવ ક્રુ મોડયુલ માટે, બોઈંગના CST-૧૦૦ અને સ્પેસ એક્સનાં હેગન પર આધાર રાખી રહ્યાં છે. મોડયુલને અંતરીક્ષમાં ધકેલવા માટે રોકેટની જરૂર પડે. નાસા હવે રોકેટ માટે ખાનગી કંપની પર આધાર રાખી રહી છે. હાલનાં તબક્કે પાવરફુલ રોકેટ સ્પેસ એક્સનું 'ફાલ્કન હેવી' છે. ભવિષ્યમાં એમેઝોનનાં જેફ બિઝોસનાં સ્યુઝેબલ 'ન્યુ ગ્લેન રોકેટ' પણ તૈયાર થઈ જશે. પરંતુ એ ભવિષ્યની આશા છે. આ ઉપરાંત હાલ રશિયા પાસે શોયુઝ અને ચીન પાસે લોંગ માર્ચ તરીકે ઓળખાતા શેનઝોયું રોકેટ ઉપલબ્ધ છે.

નાસા અને રોબર્ટ બિગેલોવ, રશિયા અને ચીન પર આધાર રાખવા માંગતા નથી. બિગેલોવે નાસા સાથે કરાક કર્યા છે. તે 'બીમ' મોડ્યુલનાં વધારે એડવાન્સ મોડેલ જેવું એક્સપાન્ડેબલ બિગેલોવ એડવાન્સ સ્ટેશન એનહેન્સમેન્ટ (XBASE) ISS સાથે ૨૦૨૧માં જોડશે. જે સ્પેસ ટુરીઝમ અને ખાનગી કંપનીના રિસર્ચ કેન્દ્ર તરીકે કામ કરશે.

રોબર્ટ બેગેલોવ ઉપરાંત, ઓરાયન સ્પાન સ્ટેશન નામની કંપની 'ઓરાશ' નામની હોટેલને લક્ઝુરીયસ સ્પેસ હોટલ તરીકે અંતરીક્ષમાં મુકવા માંગે છે. જેમાં ૪ જેટલાં સ્પેસ ટુરીસ્ટ અને બે સહાયકો રહી શકે. કેલીફોર્નિયાની આ કંપની લોકો પાસેથી 'ઈક્વીટી' દ્વારા ભંડોળ એકઠું કર્યું હતું જે પુરતું નથી. જો કે ઓરાયન સ્પાને કોઈ નક્કર પ્લાન રજુ કર્યો નથી.

આર્ટેમિસ: સાયન્સ ફિકશનથી હકીકત સુધી

Pub-Date :26.05.2019

એપોલો-11 મિશનની અનોખી ઉજવણી ''ગોલ્ડન જ્યુબીલી'' ટાઇમ...

નાસાએ ૧૯૬૯માં અમેરીકન નાગરીકને ચંદ્ર ઉપર ઉતારીને ઇતિહાસ રચ્યો હતો. આ ઇતિહાસમાં નિલ આર્મસ્ટ્રોંગ, એલ્ડરીન બજ અને માકિલ કોલીન્સ નામનાં ત્રણ અંતરીક્ષયાત્રી અમર થઇ ગયા. એપોલો-૧૧ મિશનમાં આ ત્રણ અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર માનવી ઉતારવાનાં મિશનમાં ગયા હતાં. ત્રણેય અંતરીક્ષયાત્રીને અલગ અલગ કામ આપવામાં આવ્યું હતું. નિલ આર્મસ્ટ્રોંગે ચંદ્ર પર પગલાં પાડનાર પ્રથમ માનવી તરીકે ઇતિહાસ રચ્યો. આ ઘટનાને પાંચ દશક વિતી ગયા છે.

નાસાએ ૧૯૬૯માં સરકારી સ્ત્રોત વાપરીને માનવીને ચંદ્ર ઉપર ઉતાર્યો હતો. હવે નાસા પ્રાઇવેટ કંપનીએ ડિઝાઇન કરેલ યાન અને ટેકનોલોજી વાપરીને ફરીવાર મનુષ્યને ચંદ્ર ઉપર ઉતારવા માંગે છે. આ ભવિષ્યનાં પ્લાનમાં શક્ય છે કે નાસા મહીલા અંતરીક્ષયાત્રીને પણ ચંદ્ર ઉપર ઉતારશે. ચંદ્ર પર ઉતરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવનારાં સ્પેસ યાનની ડિઝાઇન કરવા માટે સાડા ચાર કરોડ ડોલરનું ઈનામ રાખ્યું છે. આ કાર્ય માટે નાસાએ છેવટે અગીયાર કંપનીને સ્પેસ પ્રોબ ડિઝાઇન કરવા માટે ફાઇનલ કરી છે. હવે 'આર્ટેમિસ' મિશન ૨૦૨૪માં માનવીને ચંદ્ર પર ઉતારશે.

આર્ટેમિસ: ફિકશન અને ફેક્ટ ફાઇલ...

૧૩ મે ૨૦૧૯નાં રોજ નાસાએ તેનાં નવાં મિશન એટલે કે ચંદ્ર પર માનવીને ફરીવાર ઉતારવાનાં કાર્યક્રમને ''પ્રોજેક્ટ આર્ટેમિસ'' નામ આપ્યું છે. ચંદ્રનાં સંદર્ભમાં આ નામ ખુબ જ ફિટ બેસે તેમ છે. અમેરિકાનાં પ્રથમ કાર્યક્રમને 'એપોલો' નામ આપવામાં આવ્યું હતું. એપોલો ગ્રીક દંતકથાનો દેવતા (ગોડ) છે. તેને બે જોડકી બહેનો છે. જેનું નામ 'આર્ટેમિસ' છે. ''આર્ટેમિસ'' ચંદ્રની દેવી માનવામાં આવે છે. નાસાનાં ભવિષ્યનાં મુન મિશન માટે આ નામ યોગ્ય જ છે. 'આર્ટેમિસ' એ શિકારની દેવી પણ ગણાય છે.

તેનો શિકારનો સાથીદાર ''ઓરાયન'' છે. નાસાનાં મુન મિશન 'આર્ટેમિસ' માટે અંતરીક્ષયાત્રીને લઇ જવા લાવવા માટે જે કેપ્સ્યુલ બનાવવામાં આવી રહી છે. તેનું નામ 'ઓરાયન' રાખવામાં આવેલ છે. આમ ચંદ્ર પર માનવીને ઉતારવા માટે એપોલો, આર્ટેમિસ અને ઓરાયન પોતાનું યોગદાન આપશે, આપી ચુક્યાં છે. મહત્વની વાત એ છે કે ''આર્ટેમિસ નામે એક સુંદર સાયન્સ ફિકશન ૨૦૧૭માં પ્રકાશીત થયેલ છે. યોગાનુયોગે આ વાર્તાનાં કેન્દ્રમાં ચંદ્ર પર માનવીએ સ્થાપેલી નાની કોલોની ઉર્ફે  ''મુન સીટી''ની વાત છે.

ચંદ્રની ખાસીયતો અને વિજ્ઞાાનની જાણકારી મેળવવા માટે ''આર્ટેમિસ'' ખુબ જ સુંદર સાયન્સ ફિકશન છે. આ કિતાબના લેખક છે ''એન્ડી વેઅર્સ''. જેની ''ધ માર્સીઅન'' નવલકથા ધુમ મચાવી ચુકી હતી. જેનાં ઉપરથી હોલીવુડની એજ નામે બ્લોક બસ્ટર ફિલ્મ પણ બનેલી છે. બે સાયન્સ ફિકશન આપીને એન્ડી વેઅર્સે સાયન્સ ફિકશન રાઇટીંગમાં અલગ મુકામ હાંસલ કર્યો છે. નાસા માટે મુન મિશન બાદનું ટાર્ગેટ મંગળ છે. એન્ડી વેઅર્સે મંગળ અને ચંદ્ર એમ બંનેને કેન્દ્રમાં રાખી બે અદભુત સાયન્સ ફિકશન આપ્યાં છે.

આર્ટેમિસની ઉડતી ઝલક મેળવીએ તો તેનાં કેન્દ્રમાં હિરોઇન જોઝ બસ્વરા છે. 'જોઝ' તેનું ટુંકું નામ છે. મુળ નામ જાસ્મીન છે. ચંદ્ર ઉપર તે ગરીબાઇમાં જીવી રહી છે. પૈસાની તંગી દૂર કરવા એ ખોટું કામ કરવા લલચાય છે. જેનાં કારણે ચંદ્ર ઉપર એક ક્રાઇમ કથાનો જન્મ થાય છે. તે કોફીન સાઇઝનાં એપાર્ટમેન્ટમાં રહે છે.

ચંદ્ર પર સ્થાપેલી 'સીટી' પર પોલીટીકલ કબજો જમાવવા માંગતાં ગુ્રપ સાથે તે સંડોવાય છે. તેનાં નોકરીદાતા બોસનું મર્ડર થઇ જાય છે. આમ... જુની ક્રાઇમ કથા અને વિજ્ઞાાનને અદભુત રીતે એન્ડી વેઅર્સે ગુંથી લીધા છે. પુસ્તક વાંચતાં હેનલેઇન સ્ટાઇલની SF વાંચતા હો તેવો અનુભવ થાય છે.

પ્લાનીંગ અને પૂર્વ ભુમિકા: માનવીને ચંદ્ર પર ફરીવાર ઉતારવા માટે નાસાએ 'આર્ટેમિસ' મિશનનું પ્લાનીંગ કર્યું છે. ૨૦૨૪માં નાસા અમેરીકન  ધ્વજને ફરીવાર ચંદ્ર ઉપર લહેરાવશે. આ કાર્યમાં સહયોગ આપવા માટે નાસાએ એક ડઝન જેટલી ંકંપનીઓને ફાયનલ લીસ્ટ 'આઉટ' કરી છે. જેમાં અડધો ડઝન કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય ખ્યાતીપ્રાપ્ત કંપની છે, જે સ્પેસ એક્સપ્લોરેશન અને ટેકનોલોજી વિકાસમાં અગ્રેસર છે.

આગોતરા પ્લાનીંગ મુજબ, ચંદ્ર અને પૃથ્વી વચ્ચે 'ગેટવે' નામનું સ્પેસ સ્ટેશન બાંધશે. બેસ કેમ્પ જેવું આ સ્ટેશન મનુષ્યને ચંદ્ર પર લાવવા લઇ જવા માટેનું 'સ્પેસ પોર્ટ' બનશે. આવનારાં વર્ષોમાં સ્ટેશનનું બાંધકામ શરૂ થશે. આ 'ગેટવે' ચંદ્રની ભ્રમણ કક્ષામાં ફરતું રહેશે. નાસાએ જે કંપનીઓ પર પસંદગી ઉતારી છે તે કંપનીઓ 'આર્ટેમિસ' મિશનનાં ત્રણ મહત્વનાં 'કોસ્પોનેટ' ડિઝાઇન કરશે.

જેમાં 'ટ્રાન્સફર એલિમેન્ટ'નો પણ સમાવેશ થાય છે. આ ટ્રાન્સફર એલિમેન્ટ, ગેટવે અને લો-લ્યુનાર ઓરબીટ વચ્ચે અંતરીક્ષયાત્રીઓની અવરજવર માટે વપરાશે. ઉપરાંત એક મોડયુલનો ઉપયોગ લો લ્યુનાર ઓરબીટ પરથી અંતરીક્ષયાત્રીઓને ચંદ્ર પર ઉતારવા  માટે અને ચડવા માટે કરવામાં આવશે.

નાસા, કંપનીઓ માટે સાડા ચાર કરોડ ડોલર કરતાં વધારેનું પ્રાઇઝ મની રાખ્યું છે. ખાનગી કંપની મિશનનાં કુલ ખર્ચનો ૨૦ ટકા જેટલો હિસ્સો પૂરો પાડશે. જેના કારણે સરકારી તિજોરી ઉપર ઓછું ભારણ આપશે. નાસાએ પસંદગી કરેલ કંપનીમાં એરોજેટ રોકેટડાઇન, બ્લ્યુ ઓરીજીન, સ્પેસ એક્સ, બોઇંગ, ડાયનેટીક્સ, બોરકીડ માર્ટીન, માર્ટીન સ્પેસ સીસ્ટમ, નોરથ્રોમ ગુ્રમાન ઈનોવેશન સિસ્ટમ, આર્બીટ બિયોન્ડ, સિઆરા નેવાડા કોર્પોરેશન વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

માર્ચ મહીનામાં નાસાનાં એડમીનીસ્ટ્રેટર જીમ બ્રોડનસ્ટાઇને જાહેરાત કરી હતી કે માનવી પહેલાં ચંદ્ર ઉપર ઉતરશે. ત્યાર બાદ મંગળ ગ્રહ પર સવારી કરવાનું કામ મનુષ્ય કરશે. જે માટેનું ટાર્ગેટ ૨૦૨૮માં રાખ્યું છે. SLS અને ઓરાયન રોકેટનું ટેસ્ટીંગ ૨૦૨૦માં કરવામાં આવશે. વાઇસ પ્રેસીડેન્ટ માઇકપેન્સ જણાવે છે નાસા માનવીને ૨૦૨૪માં ચંદ્રમાં ઉતારશે. નવી 'ડેડલાઇન' ૨૦૨૮નાં  ટાર્ગેટથી 'ચાર વર્ષ' વહેલી છે.

ચલો એક બાર ફિર સે... ''મિશન મુન'' હો જાય...

અમેરીકન સરકાર દ્વારા નવું ટાર્ગેટ ૨૦૨૪ આપવામાં આવ્યું છે. જેને પુરૂ કરવા માટે ૧.૬૦ કરોડ ડોલરનું વધારાનાં ભંડોળની જરૂર પડશે. તારીખ નજીકની આપવામાં આવી છે. જેથી નાસા તેને ઝડપથી પહોંચી વળવાની કોશીશ કરે. ચંદ્ર પર માનવીને મોકલવા માટે પાવરફુલ રોકેટ એટલે કે સ્પેસ લોંચ સિસ્ટમ અને અંતરીક્ષયાત્રીને લઈ જનાર લ્યુતાર મોડપુલ કમ કોસ્યુલ 'ઓરાયન'નાં બાંધકામમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે.

આ ઉપરાંત 'આર્ટેમીશ' મિશન માટે વિશિષ્ટ પ્રકારનાં 'ગેટ વે' ઓરબીટીંગલ્યુનાર સ્ટેશનની રૂપરેખા પણ તૈયાર થઈ નથી. નાસા ઈચ્છે છે કે જે બે અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર હવે પગ મુકે તેમાં એક વ્યક્તિ ''મહીલા'' હોય તો ખૂબ સારૂ. ચંદ્ર પર પગ મૂકીને મહિલા અંતરીક્ષ યાત્રી કયો 'ઉદ્ગાર' કાઢશે ? લોકોને તેનો ઈંતેઝાર રહેશે.

અમેરિકન પ્રમુખે ૧.૬૦ કરોડ ડોલરનું ભંડોળ (વધારાનું) આપવાની જાહેરાત કરી છે પરંતુ 'આર્ટેમિસ' મિશનને હજી અમેરિકન 'કોંગ્રેસ' પાસેથી મંજુરી મેળવવાની બાકી છે. નાસાનાં એડમીનીસ્ટ્રેટર જીમ બ્રાઈડન સ્ટાઈન કહે છે કે ''૧.૬૦ કરોડ ડોલર એ 'આર્ટેમીસ' મિશન શરૂ કરવા માટેનું માત્ર ડાઉન પેમેન્ટ છે.'' તેમનાં મતે 'આર્ટેમિસ'ને સફળતા અપાવવા માટે હજી ઘણાં બધાં કામ કરવાનાં બાકી છે.

આર્ટેમિસ મિશનનું લેન્ડીંગ, ચંદ્રનાં દક્ષિણ ધુ્રવ પાસે કરાવવામાં આવશે. આ વખતે અંતરીક્ષયાત્રી ચંદ્ર પર પગલા પાડીને, રોક સેમ્પસ એકઠા કરીને કે ધ્વજ ફરકાવીને સંતોષ માનશે નહીં. અંતરીક્ષયાત્રી મંગળ ગ્રહ ઉપર જવા માટે મનુષ્યની ચંદ્ર પર લાંબો સમય હાજરી ટકી રહે તેવા પ્રયત્ન કરવામાં આવશે. નાસાની નવી સ્પેસ લોંચ સિસ્ટમ, અત્યાધુનિક રોકેટ સિસ્ટમ હશે. જે મનુષ્યને માત્ર ચંદ્ર ઉપર નહીં પરંતુ મંગળ ગ્રહ પર ઉતારવા માટે પણ વધારે સક્ષમ અને શક્તિશાળી હશે.

ચંદ્રની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરે તેવું ઓરબીટીંગ સ્ટેશન બનાવવામાં આવશે. જે 'લ્યુનાર ગેટ વે' તરીકે ઓળખાશે. આ એક ટેકનોલોજીકલ અને સ્પેસ એક્સપ્લોટેશનનાં સંદર્ભમાં 'બોલ્ડ' નિર્ણય છે. જેનું કદ એક રૂમ રસોડા વાળા સ્ટુડીયો એપાર્ટમેન્ટ જેટલું હશે. જ્યારે પૃથ્વીની ફરતે પ્રદક્ષીણા કરનાર 'ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન' ૬ બેડરૂમનાં ફલેટ જેટલું વિશાળ છે.

લ્યુનાર ગેટ વે: અનોખો કોન્સેપ્ટ

''લ્યુનાર ગેટ વે'' એક મહત્વનું પગલું ગણાશે. સ્પેસ એક્સપ્લોટેશનનાં ઈતિહાસમાં, ચંદ્રની પ્રદક્ષીણા કરનારૂ વિશ્વનું પ્રથમ સ્પેસ સ્ટેશન બનશે.ISS કરતાં કદમાં નાનું હોવાથી અંતરીક્ષયાત્રી અહીં લાંબો પડાવ નાખી શકશે નહીં.ISS ઉપર અંતરીક્ષયાત્રી એક વર્ષ કરતાં વધારે સમય સુધી રહી શકે તેવી સ્ટેશનની ક્ષમતા છે.

'લ્યુનાર ગેટ વે' પર અંતરીક્ષયાત્રી મહત્તમ ત્રણ મહીના રોકાણ કરી શકશે. પૃથ્વી પરથી 'ગેટ વે' સુધી પહોંચતા પાંચ દિવસ લાગશે. 'ગેટ વે' પરથી ચંદ્રનો વધારે સારી રીતે અભ્યાસ કરી શકાશે. ઉપરાંત ચંદ્ર પર ઉતરાણ માટે વધારે સારી 'સરફેસ' સપાટી શોધી શકાશે. ઉપરાંત મંગળ ગ્રહની મુલાકાતે જનારા માટે 'ગેટ વે' પ્રથમ પડાવ બનશે.

મંગળ ગ્રહ માટેની સામગ્રી જેવી કે ઓક્સીજન, ફ્યુઅલ, ખોરાક અને સ્પેર પાર્ટસ વગેરે 'ગેટ વે' પરથી મેળવી શકાશે. ગેટવેમાં સ્પેસ લેબોરેટરી, રોબોટીક્સ અને આર્ટીફીશીઅલ ઈન્ટેલીજન્સ વાળી કોમ્પ્યુટર સિસ્ટમ પણ હશે. અંતરીક્ષ યાત્રીઓની ગેરહાજરીમાં તેમનાં પ્રયોગો 'છૈં આગળ વધારશે. નાસા માટે આ સુર્યગ્રહ માળાનાં 'એક્સપ્લોટેશન' માટેનું પ્રથમ ચરણ છે. ૈંજીજી માફક ભવિષ્યમાં તેની સાથે વધારાનાં મોડયુલ જોડવામાં આવશે.

ખાનગી કંપની પણ મંગળ ગ્રહ પર માનવીને ઉતારવા માટે થનગની રહી છે. તેમનાં માટે પણ 'લ્યુનાર ગેટ વે' મદદરૂપ બનશે. ૧૯૬૯માં ૫૦ દાયકા પહેલાં ગયેલા એપોલો-૧૧ કરતાં, ભવિષ્યનું 'આર્ટેમીસ' મિશન ટેકનોલોજીકલ વધારે એડવાન્સ હશે. છ દાયકાનાં સમયગાળામાં સ્પેસ ટેકનોલોજી, બાંધકામ, ઈલેક્ટ્રોનીક્સ, કોમ્પ્યુટર, રોબોટીક્સ અને મટીરીઅલ ડિઝાઈન ક્ષેત્રે 'સંપુર્ણ ક્રાંન્તિ' જેટલો વિકાસ થયો છે.

એપોલો-૧૧ ની સફળતા અને મનુષ્યનાં ચંદ્ર પર પાડેલા પગલાંની ગોલ્ડન જ્યુબીલી જુલાઈ મહીનામાં આવી રહી છે. આ ઘટનાનાં ૫૦ વર્ષ બાદ, નાસા ''આર્ટેમીસ'' દ્વારા નવતર શૈલી અને આધુનિક ટેકનોલોજી વાળુ 'મુન મિશન' પુરૂ કરવા માંગે છે. જેની સફળતા નાસા માટે 'મંગળ'નાં દ્વાર ખોલી આપશે.

ટાર્ગેટ મુન : ફરીવાર ચંદ્ર ઉપર ચઢાઈ કરવાનો સમય પાકી ગયો છે.

વિશ્વ અલગ અલગ રીતે તૈયારી કરી રહ્યું છે...

Pub. date: 03.07.2016

જુન મહિનો અંતરીક્ષ કાર્યક્રમો માટે સફળતા તાજ લઈને આવ્યો છે. ઈસરોએ વિશ્વ વિક્રમ નોંધાવ્યો છે. ભારતે એક જ રોકેટ પર ૨૦ જેટલાં સેટેલાઈટ ગોઠવીને અંતરિક્ષમાં ધકેલ્યા છે. જેમાંથી ત્રણ ઉપગ્રહ ભારતનાં અને ૧૭ ઉપગ્રહ પરદેશનાં છે. અંતરીક્ષમાં આવેલ ઈન્ટરનેશનલ સ્પેસ સ્ટેશન (ISS) ઉપર ૬ મહિના જેટલો સમય વિતાવીને બ્રિટનનાં પ્રથમ અંતરિક્ષયાત્રી ટીમ પીક પૃથ્વી પર પાછા ફર્યા છે. મેજર પીકની સફળતાની ઉજવણી માટે જર્મનીમાં યોજાયેલ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં યુરોપીઅન સ્પેસ એજન્સીએ નવી જાહેરાત કરી છે. પૃથ્વી અને ચંદ્રની વચ્ચે યુરોપીઅન સ્પેસ એજન્સી ''હયુમન આઉટપોસ્ટ'' ઉભી કરવા માંગે છે. જે સ્પેસ જંકશન જેવું કામ કરશે. અંતરીક્ષમાં જવા આવવા અને બાહ્ય અંતરીક્ષમાં વિવિધ મિશન માટે, આ આઉટપોસ્ટ એક બેઝ સ્ટેશન કે મુકામ તરીકે કામ લાગશે. ISS ઉપરથી પાછા ફરેલાં ટીમ પીકનું સ્વપ્ન છે કે તેને બ્રિટનનાં પ્રથમ નાગરીક તરીકે ચંદ્ર ઉપર ઉતરાણ કરીને પગલાં પાડવાની તક મળે. ગયા માર્ચ મહીનામાં ચંદ્ર ઉપર પગલા પાડનાર વિશ્વની બીજી વ્યક્તિ 'બઝ' એલ્ડરીને નાસાને અનુરોધ કર્યો હતો કે, મંગળ પર મનુષ્યને મોકલતાં પહેલાં, ફરીવાર મનુષ્યને ચંદ્ર ઉપર ઉતારીને ''રિહર્સલ'' કરવું જોઈએ.

ચંદ્ર 'ફ્યુઅલ સ્ટેશન' તરીકે કામ આપી શકે ! - બઝ એલ્ડરીન

અમેરિકાની 'એપોલો-૧૧' સ્પેસ ફલાઈટ વડે મનુષ્ય પહેલી વાર ચંદ્ર પર પૃથ્વી નિવાસીનાં પગલાં પાડવાનો મોકો મળ્યો હતો. અમેરિકાની 'નાસા' એ પોતાની સફળતાનો વિજય ધ્વજ ચંદ્ર પર 'રાષ્ટ્રધ્વજ' લગાવીને ફરકાવ્યો હતો. આજથી ૪૬ વર્ષ પહેલાં નિલ આર્મસ્ટ્રોગ અને 'બઝ' એલ્ડરીન (એડવીન યુજીન એલ્ડરીન) ચંદ્ર ઉપર ઉતરીને પગલાં પાડયા હતા. પ્રથમ માનવીનો 'યશ' નિલ આર્મસ્ટ્રોગને મળ્યો હતો. 'બઝ' એલ્ડરીન બીજી વ્યક્તિ તરીકે 'ચંદ્ર' પર ઉતર્યા હતાં. આજની તારીખે ઘણા લોકો મનુષ્યની ચંદ્ર યાત્રાને એક બનાવટ ગણે છે. 'બઝ' એલ્ડરીને પોતાની આત્મકથા રિટર્ન ટુ અર્થ (૧૯૭૩) અને મેગ્નીફિશન્ટ ડિસોલેશન (૨૦૦૯)માં પ્રકાશીત કરી હતી. તેમની "મિશન ટુ માર્સ "૨૦૧૩માં પ્રકાશીત થઈ હતી. જ્યારે ગયા એપ્રીલ મહીનામાં તેમણે ''નો ડ્રીમ ઈઝ ટું હાઈ'' પ્રકાશીત કરી હતી.
તેમણે અમેરિકાને સલાહ આપી હતી કે ''અમેરિકન સરકારે જુની ટેકનોલોજીનાં સહારે (એલન મસ્કની સ્પેસ એક્સ જેવી) પ્રાઈવેટ એરોસ્પેસ કંપની સાથે સ્પર્ધા કરવાનું છોડીને સહયોગથી કામ કરવું જોઈએ.'' એલ્ડરીને મંગળ ગ્રહ પર મનુષ્યને મોકલવા માટેનો 'માસ્ટર પ્લાન' પણ રજુ કર્યો હતો. જોકે મંગળ પર મનુષ્યને ૨૦૩૫-૨૦૪૦ સુધીમાં મોકલતાં પહેલાં ફરી એક વાર 'ચંદ્ર'ની મુલાકાતે મનુષ્યને મોકલવાની હિમાયત કરી હતી. તેમણે એપોલો મિશન કરતાં વધારે સારા રોકેટ, ચીન, રશિયા અને જાપાનની મદદથી બાંધી શકાય તેવું વલણ દર્શાવ્યું હતું.

૧૯૬૬માં જેમીની ૧૨ મિશન દરમ્યાન અંતરીક્ષમાં પ્રથમ ''સેલ્ફી'' લેવાનો રેકોર્ડ 'બઝ' એલ્ડરીને પોતાનાં નામે કર્યો હતો. બઝ એલ્ડરીન અને અન્ય નિષ્ણાતો માને છે કે નાસા સ્પેસ એક્સપ્લોરેશનનો મહત્ત્વનો પડાવ ભુલી રહ્યું છે. મંગળ ઉપર જતાં પહેલાં ચંદ્રની બીજી બાજુએ કાયમી અંતરીક્ષ થાણું નાખવું જોઈએ. અન્ય દેશોને પણ આ કાર્યક્રમમાં સામેલ કરવા જોઈએ. ચંદ્ર ઉપર 'ફ્યુઅલ ડિપો' બાંધવાથી મંગળ યાત્રાનો ખર્ચ ઘટાડી શકાય. ચંદ્રનાં ધ્રુવ પ્રદેશો પર બરફ રહેલો છે. જેને રોકેટ માટેનાં બળતણ તરીકે આસાનીથી ફેરવી શકાય તેમ છે. બરફાળ પાણીમાંથી રોકેટ માટેનાં ઈંધણ જેવા કે હાઈડ્રોજન અને ઓક્સીજનમાં રેણુઓ અલગ તારવી શકાય તેમ છે. આ ઉપરાંત ચંદ્ર ઉપર માનવ વસાહતની સ્થાપના કરવાની હોય તો, ધ્રુવ પ્રદેશો પર રહેલાં પાણીનાં જથ્થાને સ્વચ્છ અને સલામત રાખવો જોઈએ.

પ્રાઈવેટ ''સ્પેસ મિશન''ને અમેરિકા મંજુરી આપવા માટે આગળ વધી રહ્યું છે

અમેરિકા બિન-સરકારી સ્પેસ એજન્સીને ચંદ્ર પર 'લેન્ડર પ્રોબ' ઉતારવાની મંજુરી આપવા તૈયારી કરી રહ્યું છે. 'મુન એક્સપ્રેસ' નામની પ્રાઈવેટ કંપની આવતાં વર્ષે MX-1 માઈકો લેન્ડર સ્પેસક્રાફ્ટને ચંદ્ર પર ઉતારવાની તડામાર તૈયારી કરી રહ્યું છે. માઈક્રો લેન્ડરમાં ૨૦ કી.ગ્રા. વજનનાં સાયન્ટીફીક હાર્ડવેર લઈને જશે. માઈક્રો લેન્ડરનું કદ, હવાઈ મુસાફરી માટે વપરાતી મોટી લગેજ બેગ જેટલું રહેશે.

ગુગલની સહયોગી કંપની આલ્ફાબેટ દ્વારા "ગુગલ લ્યુનાર એક્સ પ્રાઈઝ કોમ્પીટીશન" રાખવામાં આવી છે. જેમાં વિજેતા માટે બે કરોડ ડોલરનું ઈનામ રાહ જોઈ રહ્યું છે. શું આટલા નાણા, બિન-સરકારી સ્પેસ એજન્સીનાં સ્પેસ પ્રોબને ચંદ્ર ઉપર ઉતારવા માટે પુરતાં છે ? નાસાએ એપોલો પ્રોગામ પાછળ ૧૩૭ અબજ ડોલરનો ખર્ચ કર્યો છે. આજની લેટેસ્ટ ટેકનોલોજીનો સહારો લઈએ તો પણ ચંદ્ર પર નાના લેન્ડર યાનને ઉતારવા માટે અંદાજે ૫ કરોડ ડોલર જેટલો ખર્ચ થાય.

ઈનામ જીતવા માટે સ્પેસ આઈએલ અને મુન એક્સપ્રેસ નામની બે બિન-સરકારી કંપની મેદાનમાં ઉતરી છે. મુન એક્સપ્રેસને માત્ર પૃથ્વીનું ગુરૃત્વાકર્ષણ જ નહીં, અમેરિકાની સ્પેસ પોલોસી અને કાયદા કાનુન નડવાના છે. અમેરિકા પાસે હાલની તારીખે બિન-સરકારી સંસ્થાને ચંદ્ર, મંગળ કે અન્ય ગ્રહ પર 'સ્પેસ મિશન' મોકલવા માટે મંજુરી આપી શકે તેવી સંસ્થાની રચના કરવામાં આવી નથી. ૧૯૬૭માં આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગથી યુનાઈટેડ નેશન્સ દ્વારા કરવામાં આવેલ 'આંતરરાષ્ટ્રીય કરાર' પણ સ્પેસ હવનમાં 'હાડકાં' નાખી શકે છે. જેમાં વિવિધ રાષ્ટ્ર અને તેની સરકારી સંસ્થાઓના અંતરિક્ષ કાર્યક્રમને નિયંત્રણમાં રાખવા માટેની માર્ગદર્શિકા ઘડવામાં આવે છે. જેમાં  બિન-સરકારી અંતરીક્ષ સંગઠન ને અંતરીક્ષ મિશન મોકલવું હોય તો શું કરવું જોઈએ તેના વિશે કોઈ ચોખવટ કરવામાં આવી નથી.

હાલમાં અમેરિકાનાં રોકેટ લોન્ચીંગ દ્વારા અંતરીક્ષમાં મિશન મોકલવામાં આવે છે ત્યારે ફેડરલ એવિયેશન એડમિનીસ્ટ્રેશન (FAA) સલામતી અને સુપરવિઝનનાં કાર્યો માટેની મંજુરી આપે છે અને મિશનની જવાબદારી સ્વીકારે છે. આવતાં વર્ષે મુન એક્સપ્રેસ માઈક્રો લેન્ડર, ચંદ્રની સપાટી પર ઉતારવા માંગે છે પરંતુ તેને લઈ જનાર રોકેટ હજી સુધી એક પણ વાર ટેસ્ટ કે ટ્રાયલ માટે ઉડયું નથી.

ESAનો માસ્ટર પ્લાન : ''સ્પેસ બેઝ સ્ટેશન''

હાલનાં ઈન્ટરનેશન સ્પેસ સ્ટેશન કરતાં ૧૦૦૦ ગણાં દૂરના અંતરે, યુરોપીયન સ્પેસ એજન્સી 'સ્પેસ બેઝ' સ્થાપવા માંગે છે. બ્રિટીશ નાગરીક ટીમ પિકે ચંદ્ર પરની અંતરિક્ષયાત્રામાં જોડાવા માટેની પોતાની તૈયારી અને મરજી બતાવી છે. યુરોપિયન સ્પેસ એજન્સી (ESA) હવે 'ડિપ સ્પેસ હેબીટેટ'નાં પ્લાનીંગ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે, કારણ કે... ISS ની આવરદા હવે પુરી થવા આવી છે. પૃથ્વી અને ચંદ્ર વચ્ચે આવેલ ''હયુમન પોસ્ટ'' પૃથ્વી પર આવવા જવા માટે શટલ સર્વિસ પુરી પાડી શકે છે. અહીંથી ચંદ્ર પર 'હયુમન કોલોની' માટે જરૃરી માલસામાન મોકલી શકાય છે. ખાણકામ માટે જરૃરી સાધન સામગ્રી સ્ટોર કરવા માટેનું 'સ્ટોરેજ' તૈયાર થઈ શકે છે. પૃથ્વીવાસી માટે મંગળ ઉપર પહોંચતા પહેલાં, પ્રથમ પડાવ તરીકે ચંદ્ર પૃથ્વી વચ્ચેની 'સ્પેસહયુમન પોસ્ટ' કામ લાગી શકે છે. બીજા પગલાં તરીકે ખુદ ચંદ્ર ઉપયોગી બને તેમ છે. ફરીવાર મુન મિશનનું નામ સાંભળીને અનેક અંતરિક્ષ યાત્રીઓનાં હૃદયનાં ધબકારાં અટકી જાય છે.

ESA નાં હયુમન સ્પેસ ફલાઈટનાં સંચાલક ડેવ પાર્કર કહે છે કે, ''આવતાં વર્ષે કોન્ફરન્સ ભરવામાં આવશે. જેમાં 'સ્પેસ બેઝ' પ્રોજેક્ટની ચર્ચા કરવામાં આવશે. એકાદ ક્ષણ પૂરતું માની લો કે આપણે ૨૦૨૬માં પહોંચી ગયા છીએ. ISS તેની જીંદગીનાં અંતિમ તબક્કામાં પહોંચી ગયું છે. ચંદ્ર અને પૃથ્વી વચ્ચે 'સ્પેસ બેઝ સ્ટેશન' આવેલું છે. જ્યાં પૃથ્વી અને ચંદ્રની ગુરૃત્વાકર્ષણ મર્યાદા સંતુલન અવસ્થામાં છે. જેને અંતરીક્ષમાં આવેલ ચાર રસ્તા કે હાઈવે કહી શકાય. જ્યાંથી મંગળ કે પૃથ્વી કે ચંદ્ર તરફજવાનો માર્ગ મોકળો ને સરળ હોય. અહીં અંતરિક્ષયાત્રીઓ વસવાટ કરી શકતા હોય, અંતરીક્ષમાં કઈ રીતે કામ પાર પાડવું તેની નેટપ્રેકટીસ કરતાં હોય, સુર્યમાળાનાં અન્ય ગ્રહો વિશે અહીંથી સંશોધન થતું હોય. મનુષ્ય આસાનીથી ચંદ્રની સપાટી પર ઉતરી શકતો હોય.''

આવી કલ્પનાને સાકાર કરે તેવા  'બેઝ સ્ટેશન'  માટે ESA આગળ વધી રહ્યું છે. આ 'બેઝ સ્ટેશન'  પર ચાર અંતરીક્ષયાત્રીઓ માટે રહેવાની સગવડ કરવામાં આવશે. ઉર્જા મેળવવા સુર્ય પ્રકાશનો ઉપયોગ થશે. અહીં સ્પેસ ફાર્મમાં જરૃરી વનસ્પતિ ઉગાડીને તેનો ખોરાક તરીકે ઉપયોગ કરવામાં આવશે. કચરા અને પાણીને રિ-સાયકલ કરીને વારંવાર વાપરવામાં આવશે. યુરોપિઅન સ્પેસ એજન્સીનો આ 'ગોલ્ડન' માસ્ટર પ્લાન છે. જેના માટે ESA ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે.

''લ્યુનાર હયુમન કોલોની'' : રશિયા તૈયારી કરી રહ્યું છે

રશિયાની સ્પેસ એજન્સી- રોસકોસમોસ દ્વારા જાહેરાત કરવામાં આવી છે કે ૨૦૩૦માં રશિયા ચંદ્ર ઉપર માનવ વસાહત એટલે કે હયુમન કોલોની નામે કાયમી વસાહતની સ્થાપના કરશે. જેમાં બાર જેટલાં અંતરિક્ષયાત્રીઓ લાંબા સમય માટે વસવાટ કરી શકશે. ચંદ્રનો ઉપયોગ સંશોધન માટે કરવામાં આવશે. ચંદ્રની ભૂમી પર રહેલાં અતિ કિંમતી ખનીજોને મેળવવા માટે 'માઈનીંગ' /ખાણકામ કરવામાં આવશે. નિષ્ણાંતો માને છે કે યુદ્ધ સમયે આ 'હયુમન કોલોની'નો લશ્કરી હેતુ માટે પણ ઉપયોગ થઈ શકે તેમ છે.

આવનારાં બે દાયકામાં અમેરિકાની નજર 'મંગળ' તરફ ટંકાએલી છે. ત્યારે રશિયા ચંદ્ર ઉપર ચડાઈ કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. ૨૦૩૦ સુધીમાં રશિયા 'કોલોની'નું બાંધકામ કરે તે પહેલાં યોગ્ય સ્થળની પસંદગી માટે લ્યુનાર પ્રોબ, ૨૦૨૪માં મોકલવામાં આવશે.  જે કોલોની બાંધકામ માટે સૌથી યોગ્ય, સ્થળની પસંદગી કરશે. સેન્ટ્રલ રિસર્ચ ઈન્સ્ટીટયુટ ઓફ મશીન બિલ્ડીંગનાં સંશોધક ઓલ્ગા ઝારોવાનાં મત પ્રમાણે, શરૃઆતનાં તબક્કે ૨ થી ૪ માણસ રહી શકે તેવું 'બેઝ સ્ટેશન' બનાવવામાં આવશે. તેને સપાટી નીચેનાં એનર્જી સ્ટેશન દ્વારા પાવર સપ્લાય મળતો રહેશે. પાવર સ્ટેશન ચંદ્રનાં ધ્રુવ પ્રદેશની નજીક હશે.

આ ઉપરાંત સુર્યના રેડિયેશન અને ભવિષ્યનાં ન્યુક્લીયર એટેકથી અંતરિક્ષયાત્રીઓને બચાવવા ભુગર્ભમાં ''ફોલઆઉટ શેલ્ટર'' બાંધવામાં આવશે. રશિયાની મુખ્ય સમાચાર સંસ્થા 'તાસ' જણાવે છે કે ''રશિયાએ સર્વેક્ષણ કરવા માટે લ્યુના-૨૫ નામનાં લેન્ડરનું બાંધકામ શરૃ કરી દીધું છે. ચંદ્ર સુધી પહોંચવા માટે રશિયા અંગારા- A5V નામનું હેવી લીફ્ટ ધરાવતું રોકેટ વિકસાવી રહ્યું છે. માનવ વસાહત માટે જરૃરી માલસામાન આ રોકેટ દ્વારા મોકલવામાં આવશે. રશિયા તેનાં "મિશન મુન'' ને છ અલગ અલગ અંગારા રોકેટની ફલાઈટ વડે પુર્ણ કરશે.

એરિયા -૫૧ રહસ્ય ખુલશે ? કે... વધારે ઘેરું બનશે? UFO અને એલીયન્સ સંબંધોથી વગોવાયેલો વિસ્તાર...

નવેમ્બર ૨૦૧૬માં અમેરીકામાં પ્રમુખ પદ માટે ચૂંટણી યોજાવાની છે. તેમાં ડેમોક્રેટિક પાર્ટીનાં ઉમેદવાર છે શ્રીમતી હિલેરી ક્લિન્ટન અને જ્યારે રિપબ્લીકન પાર્ટીનાં ઉમેદવારનું નામ છે. ''બર્ની સેન્ડર''. હિલેરી ક્લીન્ટર હાલમાં સેક્રેટરી ઓફ સ્ટેટ તરીકેની સેવા બજાવે છે. તેમણે એક જબરજસ્ત જાહેરાત કરી છે, જેનો સંબંધ પોલિટિક્સ સાથે નહી પણ, છેલ્લા કેટલાંક દાયકાથી ચાલી આવતા રહસ્યમય 'યુફો' અને 'એલિયન'ને લગતી કોન્સ્પીરન્સી થિયરીનાં જન્મસ્થાન એવાં 'એરીયા-૫૧' સાથે છે. જીમી કિમેલના ટોક શોમાં હિલારી ક્લિન્ટને જાહેર કર્યું છે કે ''જો તેઓ અમેરીકાનાં સંભવિત પ્રમુખપદની ચૂંટણી જીતી જશે તો, એરીયા-૫૧ને લગતી ફાઈલોને ડિ-ક્લાસીફાઈડ કરી લોકો સમક્ષ મુકશે.આમ કરતાં પહેલાં બધી જ ફાઈલોનું તે અધ્યયન કરશે અને રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સામે ખતરો ન હોય તેવી ફાઈલો-પેપર લોકભોગ્ય બનાવશે. શા માટે 'એરીયા-૫૧' જેવો મુદ્દો, આવનારી અમેરિકન ચૂંટણીઓ માટે મહત્ત્વનો બની ગયો છે? આખરે એરીયા-૫૧માં રહસ્યમય બાબત કઈ છે? ઘણા લોકો અફવા-જેવી ફિક્શન કથાઓમાંથી ફેક્ટ/હકીકતો અલગ તારવવા માટે મથી ચુક્યા છે પરંતુ તેમને સફળતા મળી નથી. શું આખરે એરિયા- ૫૧ઉપર પડેલ રહસ્યમય પડદો ઉચકાતાં યુફો કે એલીયનનાં દર્શન થશે ખરાં?

યુફો અને એલિયન્સ કનેક્શન

૧૯૫૦ના દાયકાની વાત છે. એરીયા-૫૧ઉપર નાગરીક વિમાનો ૨૦ હજાર કરતાં નીચેના લેવલે એરોપ્લેન ઉડતાં જોવા મળ્યા હતા. જ્યારે લશ્કરી વિમાનો ૪૦ હજાર ફૂટ કરતાં નીચે ઉડતા હતાં. અમેરિકાનું U-2  પ્લેન વિકાસ તબક્કામાં હતું. જે ૬૦ હજાર ફૂટ ઊંચાઈ પર ઉડતું હતું. તેનાં પાયલોટે 'ઉડતી રકાબી' જેને આપણે અન આઈડેન્ટીફાઈડ ઓબ્જેક્ટ (UFO) કહીએ છીએ તેને જોઈ હતી. સાંજના સમયે અનેકવાર  "UFO" જોવા મળ્યાના રિપોર્ટ મળવા લાગ્યા હતાં. છતાં કોઈ મગનું નામ મરી પાડતું ન હતું. એરીયા-૫૧આજુબાજુ રહસ્યના જાળાં ગુંથાવા લાગ્યા હતા અને તેમાંથી UFO, એલીયન અને કોન્સ્પીરન્સી થિયરીનો ત્રિવેણી સંગમ શરૃ થઈ ગયો. લોકોની કલ્પનાઓને પાંખો આવી ગઈ. 'એરીયા-૫૧' ચર્ચાસ્પદ અને રહસ્યમય બનવા લાગ્યો. 

'એરીયા-૫૧'અમેરિકાના નેવાડા રાજ્યનાં દક્ષિણ ભાગમાં આવેલ છે. જ્યાંથી જુગારની નગરી ગણાતું લાસવેગાસ ૧૩૪ કિ.મી. દૂર છે. તેનાં દક્ષિણ કાંઠે ગુ્રમ લેક છે. જે લશ્કરી હવાઈદળનું મોટું 'એરફિલ્ડ' છે. ૧૯૫૫માં અમેરિકન એરફોર્સ દ્વારા આ વિસ્તાર કબજે કરવામાં આવ્યો હતો. જ્યાં લોકહિડ માર્ટીનનો U-2 એરક્રાફ્ટનું ટેસ્ટીંગ થતું હતું. અહીંથી પસાર થતાં એક હાઈવેનું નામ છે એક્સ્ટ્રા ટેરેસ્ટ્રીઅલ હાઈવે. જેના ઉપર 'રાચેલ' નામનું નાનું ગામડું, પ્રવાસીઓ માટે પોપ્યુલર ડેસ્ટીનેશન છે. વિએતનામ યુધ્ધ સમયથી આ વિસ્તાર એરીયા-૫૧ તરીકે ઓળખાય છે.

સામાન્ય માણસ 'યુફો' અને 'એલિયન્સ'ની વાત કરે ત્યારે, લોકો તેને ગંભીરતાથી લે નહી, પરંતુ અહીં એક લેખક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જાહેર કર્યું કે તેણે 'યુફો' અને એલિયેન્સ જોયા છે. જેન્ટલમેન ગણાતા 'એલિયન્સ' તેની મદદે આવે છે અને તેમણે મને ચેતવણી આપી છે કે ''પૃથ્વી પર ખતરો છે''. આવું વિધાન કરનાર લેખક છે -માઈક ઓરામ,  માઈક ઓરામ બાળ સાહિત્ય લખનાર બ્રિટિશ લેખક છે. જેમણે "સ્ટ્રેન્જ વર્લ્ડ ઓફ જીમ્મી હેવઝ" અને 'ધ મેન ઓફ ધ બેન' લખી છે. તેમણે મને એમની પત્ની ફ્રેરાન ઓરામે 'એરીયા-૫૧'ની મુલાકાત લીધી ત્યારે તેમને કડવો અનુભવ થયાની વાત કરી હતી. તેમના કારનાં ટાયરમાં પંચર પાડવામાં આવ્યું હતું. તેમનો પીછો એક ટ્રકે કર્યો હતો. જે ત્યારબાદ રહસ્યમય રીતે અદ્રશ્ય થઈ ગઈ. આ સમયે પરગ્રહવાસી જેને ઓરામ 'સ્પેસ બ્રધર' કહે છે તેણે મદદ કરી હતી. અને એરીયા-૫૧ નાં રહસ્યમય વિસ્તારમાંથી તેમને બહાર કાઢ્યા હતાં. કાર્લ સગાન નામના વિજ્ઞાાન લેખકે,  માઈક ઓરામની વાતને બકવાસ ગણાવી હતી...!

કોન્સપીરન્સી થિયરી : અર્ધ સત્ય કે અસત્ય?

અંતરીક્ષ યુગનો આપણે આભાર માનવો જોઈએ કે આપણને નવી નવી ટેકનોલોજી રોજબરોજનાં ઉપયોગ માટે મળવા લાગી છે. પરંતુ વિચારો કે સ્ટીલ્થ ફાઈટર પ્લેન અને કેવલર જેવા મજબુત પદાર્થની ભેટ આપણને કોણે આપી છે? અલબત્ત, પરગ્રહવાસી એટલે કે એલીયન્સ તરફથી મળી છે. કોન્સપરન્સી થિયરીનાં નિષ્ણાતો ઉપર મુજબની રજુઆત કરે છે. ચંદ્રમાના ૫૦ વર્ષ પુરા થયા ત્યારે 'ટાઈમ' મેગેઝીન દ્વારા દસ થિયરી રજુ કરવામાં આવી હતી. જે લોકમાનસ પર સવાર હતી. કેટલાંક લોકો એવું ઠસાવવા માંગતા હતા કે માનવી ચંદ્ર ઉપર ગયો જ નથી? કેટલાક લોકો માને છે કે પૃથ્વીનું સંચાલન કેટલી ભૂગર્ભ સંસ્થાઓ (સીક્રેટ-સોસાયટી) દ્વારા થાય છે? આવા સવાલોનું ખંડન 'સેપરેટીંગ ફેક્ટ ફ્રોમ ફીક્શન' દ્વારા કરી હતી. જેમાં એરીયા-૫૧ માં UFO અને એલીયન્સની હાજરી છે. એ સવાલ પણ સામેલ હતો.

કોન્સ્પીયરન્સી થિયરીવાળા કહે છે કે પરગ્રહવાસીઓના તૂટેલા સ્પેસક્રાફ્ટના ટુકડાઓ એરીયા-૫૧ માં સાચવવામાં આવ્યા છે. જ્યાં રિવર્સ એન્જીનીયરિંગની કમાલ વડે અમેરિકાએ સ્ટીલ્થ ટેકનોલોજી અને કેવલર જેવું સૌથી મજબુત મટિરીઅલ વિકસાવ્યું છે. સવાલ એવો ધારદાર છે કે વિજ્ઞાાન જાણનારા પણ એકવાર કોન્સપરન્સી થિયરીમાં માનતા થઈ જાય અને... જ્યાં સુધી આવી થિયરીનું સત્તાવાર રીતે ખંડન કરવામાં ન આવે ત્યાં સુધી 'કોન્સપરન્સી થિયરી' લોકોને આકર્ષતી રહે છે. કારણ કે તેમાં રહસ્ય અકબંધ રહેલું છે. એરીયા-૫૧ ની બાબતે પણ આવું જ થયું હતું.

આર્મીના એક રિટાયર્ડ કર્નલે એરીયા-૫૧ અને UFOનાં ઈતિહાસનાં સૌથી ચર્ચાસ્પદ પ્રકરણ 'રોઝવેલ UFO' સાથે જોડીને ઉમેર્યું કે એરીયા-૫૧ માં તેમને રોઝવેલ ખાતે તુટી પડેલા એલીયન સ્પેસક્રાફ્ટનાં ભંગારને તપાસવા અને ચકાસવા માટે મંજુરી આપવામાં આવી હતી. કેટલાંક લોકો માને છે કે એરીયા-૫ભમાં સરકાર 'ટાઈમ ટ્રાવેલ'નાં પ્રયોગો કરે છે. એરીયા-૫૧ ને 'નેશનલ સિક્યુરીટી'ને ધ્યાનમાં રાખીને અમેરિકાએ ગુપ્ત રાખ્યો છે. જેનાં કારણે રહસ્ય વધારે ઘેરું બનતું ગયું હતું. એક વાતનો ખુલાસો થઈ ચુક્યો છે કે એરીયા-૫૧ ખાતે, એરફોર્સને લગતાં લશ્કરી વિમાનોને લગતું સંશોધન જરૃર થાય છે. એટલે એરીયા-૫૧ નાં આકાશમાંથી વાતાવરણ છોડી અંતરીક્ષની શરૃઆત ક્યાંથી થાય છે? એ સવાલ મહત્વનો છે.

એરીયા-૫૧ અને એલીયન્સ બંનેનું અસ્તિત્વ છે: નાસાની પોઝિટિવ જાહેરાત

બ્રિટિશ શાળાનાં બાળકો સાથે નાસાનાં એડમીનીસ્ટ્રેટર મેજર ચાર્લ્સ બોલ્ડેન જણાવે છે કે એરીયા-૫૧ નું અસ્તિત્વ છે અને એક્સ્ટ્રા-ટેરેસ્ટ્રીઅલ લાઈફ એટલે કે પૃથ્વી સીવાય બહાર પણ સજીવનું અસ્તિત્વ છે. આ પ્રકારનાં એલીયન્સ સુક્ષ્મ જીવાણુ એટલે કે માઈક્રો ઓર્ગેનિઝમથી માંડીને આપણી કલ્પના બહારનો આકાર ધરાવતા સજીવો હોઈ શકે છે. કારણ કે પૃથ્વી સિવાય સુર્ય માળા બહાર ૨૦૦૦ કરતાં વધારે એક્ઝો-પ્લેનેટ શોધાયેલાં છે. ''મહત્ત્વની વાત એ છે કે એરીયા-૫૧ અને એલીયન્સ વચ્ચે કોઈ સંબંધ નથી. એરીયા-૫૧ માં પરગ્રહવાસીને સાચવવામાં આવ્યા નથી.''

આ પ્રકારનો ખુલાસો મેજર ચાર્લ્સ બોલ્ડેને કર્યો હતો. હું એરીયા-૫૧માં હતો ત્યારે મેં કોઈ પરગ્રહવાસીનું સ્પેસક્રાફ્ટ કે પરગ્રહવાસીને ત્યાં જોયો નથી.એરોનોટીકલ ક્ષેત્રે કામ લાગે તેવી ટેકનોલોજી અહીં વિકસાવવામાં આવતી હોવાથી એરીયા-૫૧ વિશે રહસ્ય જાળવી રાખવામાં આવે છે જેનાં કારણે લોકોને પોતાની કલ્પનાનાં ઘોડા મન ફાવે તેમ દોડાવવાની આસાન સગવડ મળે છે. અહીં એક સવાલ એ પણ થાય છે કે એરીયા-૫૧ સિવાય અન્ય સ્થળે પણ એરોનોટીકલ અને સ્પેસ ટેકનોલોજીનાં સંશોધનો થાય છે. છતાં એવા સ્થળોએ 'એરીયા-૫૧' જેટલી સિક્રસી/રહસ્ય જાળવવામાં આવતું નથી. શા માટે? એરિયા- ૫૧ નાં અસ્તિત્વ અને તેનાં નેવાડામાં આવેલ 'લોકેશન'ની જાણકારી પણ છેક છેલ્લે ૨૦૧૩માં સીઆઈએ દ્વારા આપવામાં આવી હતી. આટલું રહસ્ય શા માટે?

એરીયા-૫૧ માં શું ચાલી રહ્યું છે તેની સત્તાવાર માહિતી નથી છતાં આધારભૂત માહિતી પ્રમાણે, અહીં ભૂતકાળમાં U-2 સ્પાય પ્લેન, એ-૧૨ ઓક્સકાર્ડ, SR-71 બ્લેક બર્ડ, બર્ડ ઓફ પ્રે, બ્લેક મન્ટા, ઓટોરા બ્લેક સ્ટાર વગેરેનો સમાવેશ થાય છે. એરિયા- ૫૧ નામ કઈ રીતે પડયું? નેવાડા ન્યુક્લીયર ટેસ્ટ સાઈટને ગ્રીડમાં વહેંચી નાખવામાં આવી છે જેને ૧ થી ૩૦ ભાગમાં વહેંચી નાખ્યું છે. જેનો એરીયા-૧૫ તેની સીમારેખા પર છે. નંબરને ઉલટાવીને એરીયા-૫૧ નામ આપવામાં આવ્યું છે.

એરીયા- ૫૧ : રહસ્યને ઘુટીને વધારે ઘેરી બનાવવામાં આવે છે

એરીયા-૫૧ની નજીક નેવાડા ન્યુક્લીયર ટેસ્ટ સાઈટ આવેલી છે. ઈ.સ. ૨૦૦૦માં સોવિયેત યુનિયનનાં ઉપગ્રહે લીધેલ ફોટોગ્રાફ ફેડરેશન ઓફ અમેરિકન સાયન્ટીસ્ટની વેબ સાઈટ પર મુકવામાં આવ્યા હતાં. અહીંનો એરફોર્સ બેઝ ડ્રાય લેક બેડ એટલે કે સુકાયેલા સરોવરનું તળીયું છે જે ગુ્રમ લેક તરીકે જાણીતું છે. ૩૬,૦૦૦ હેક્ટર જેવા વિશાળ વિસ્તાર સામાન્ય લોકો માટે પ્રતિબંધીત છે. વિવિધ સંસ્થાનું હાઈ સિક્યોરીટી કલીયર મળે તો જ સરકારી અમલદાર કે વ્યક્તિ એરીયા-૫૧માં પ્રવેશી શકે છે.

બીજા વિશ્વ અને પ્રમુખ રૃઝવેલના સમયથી એરીયા-૫૧ અસ્તિત્વમાં આવ્યો હતો. જુની અને નવી તસ્વીરો તપાસતા માલુમ પડે છે કે અહીં નવી સુવિધાઓ વાળી બિલ્ડીંગો અને એરબેઝ વિકસાવવામાં આવ્યા છે. પ્લેનને મુકવા માટેનાં હેંગર છે. વિવિધ જગ્યાએ રડાર એન્ટેના લાગેલા છે. રહેવા માટેના બિલ્ડીંગ, રસોઈઘર, ઓફિસ અને રન વે પણ વિકસાવાયેલા છે. અહીં 'સ્કુટ એન્ડ હાઈડ' બિલ્ડીંગ છે. જ્યારે કોઈ સેટેલાઈટ આ વિસ્તાર પરથી પસાર થાય ત્યારે, એરક્રાફ્ટને ઝડપથી સંતાડવા માટેની સગવડ છે. લોકો કહે છે સપાટી પર દેખાતી રચનાઓ માત્ર આઈઝબર્ગ/તરતાં બરફનાં પહાડની ટોચ જેવાં છે. વિશાળ ફેસિલિટીતો ભૂગર્ભમાં ઉભી કરવામાં આવી છે. અન્ડરગ્રાઉન્ડ રેલ્વે એરીયા-૫૧ને લોસઆલમોસ, વ્હાઈટ સેન્ડ અને લોસ એન્જલ્સ સાથે જોડે છે.

એરીયા-૫૧માં કામ કરનાર વ્યક્તિ સામાન્ય નાગરીક હોય કે લશ્કર સાથે સંકળાયેલ મિલિટરીમેન હોય, અહીં પ્રવેશતા પહેલાં ''પ્રતિજ્ઞાા લેવી પડે છે કે ''અહીં ચાલતી પ્રવૃત્તી વિશે તે મૌન રહેશે અને રહસ્ય જાળવી રાખશે.'' ડિફેન્સ કોન્ટ્રેક્ટરની માલિકીનાં લાસ વેગાસ ખાતે આવેલ એરપોર્ટ પરથી નિશાની વગરના બોઈંગ- ૭૩૭ અથવા ૭૨૭ વડે સિક્યોરીટી ક્લીયરન્સ મેળવેલ વ્યક્તિને એરીયા-૫૧માં પ્રવેશ આપવામાં આવે છે. દરેક પ્લેનને 'જેનેટ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે જેની પાછળ ત્રણ અંકો ધરાવતો આંકડો હોય છે. જે એરપોર્ટ સંચાલન માટે આપવામાં આવે છે. એરીયા-૫૧ R-૪૮૦૮શ તરીકે જાણીતો છે. અહીંથી વ્યાપારી કે લશ્કરી વિમાનની ફલાઈટ ઉડાડવા માટે પણ પ્રતિબંધ છે. બફરનોન ધરાવતા વિસ્તાર પર એરીયા-૫૧નાં પાયલોટ પણ તેમનું પ્લેન ઉડાડી શકતા નથી. આવું કરનારને શિક્ષા કરવામાં આવે છે.